انگیزه های جذاب زندگی

تاکید بر مدیریت زمان در قرآن، روایات و نهج البلاغه

 زمان طلاست. این مثال برای این که ارزش زمان در زندگی مشخص شود بیان شده است. مدیریت زمان در قرآن نیز مهم شمرده شده است و آیه‌هایی در این باره وجود دارد. در روایاتی که از معصومین و افراد وارسته نقل شده و در گفتارهای نهج البلاغه نیز می‌توان ارزش زمان را به خوبی مشاهده کرد. زمانی که در عمر انسان از دست برود دیگر هرگز برنمی‌گردد؛ بنابراین باید از نعمت عمر غافل نشوید و آن را به بطالت و گناه نگذرانید.

افرادی در جهان سعادتمند می‌شوند که برای زندگی خود برنامه ریزی داشته باشند و ارزش زمان برایشان زیاد باشد. در این مقاله از انگیزه آیات قرآن، روایات و جملات نهج البلاغه که در باب مدیریت زمان ذکر شده را ارائه کرده‌ایم.

 

مدیریت زمان در قرآن

هر جمله و هر کلمه از قرآن دارای مفهومی عمیق است و ساعت‌ها خواننده را وادار به تفکر می‌کند. در قرآن علاوه بر مسائل مختلف به مدیریت زمان نیز اشاره شده است. در ادامه می‌توانید آیه‌های قرآن را درباره اهمیت مدیریت زمان مشاهده کنید.

 

۱. آیه ۴۵ سوره یونس

وَیَوْمَ یَحْشُرُهُمْ کَأَن لَّمْ یَلْبَثُواْ إِلاَّ سَاعَهً مِّنَ النَّهَارِ یَتَعَارَفُونَ بَیْنَهُمْ قَدْ خَسِرَ الَّذِینَ کَذَّبُواْ بِلِقَاء اللّهِ وَمَا کَانُواْ مُهْتَدِینَ

و روزی که خداوند آنان را در محشر گرد آورد، چنان که (احساس می‌کنند) گویی تنها ساعتی از روز را آرمیده‌اند، (گویا همه مدت زندگی دنیوی‌شان جز ساعتی از روز نبوده!) یکدیگر را بشناسند، آن­ها که دیدار با خدا را دروغ می‌انگاشتند زیان دیده‌اند و هدایت نیافته‌اند.

⌛⌛⌛

۲. آیه ۴۶ سوره نازعات

کَأَنَّهُمْ یَوْمَ یَرَوْنَهَا لَمْ یَلْبَثُوا إِلَّا عَشِیَّهً أَوْ ضُحَاهَا

چون آن را (قیامت) ببینند، پندارند در این جهان جز یک شامگاه یا چاشت درنگ نکرده‌اند.

⌛⌛⌛

۳.آیه ۷۸ سوره اسراء

أَقِمِ الصَّلاَهَ لِدُلُوکِ الشَّمْسِ إِلَى غَسَقِ اللَّیْلِ وَقُرْآنَ الْفَجْرِ إِنَّ قُرْآنَ الْفَجْرِ کَانَ مَشْهُودًا

از هنگام زوال خورشید تا آنگاه که تاریکی شب فرا می‌رسد نماز را بر پای دار و نیز نماز صبحگاه را و نماز صبحگاه را همگان حاضر شوند.

⌛⌛⌛

۴.آیه ۵۶ سوره زمر

أَن تَقُولَ نَفْسٌ یَا حَسْرَتَى علَى مَا فَرَّطتُ فِی جَنبِ اللَّهِ وَإِن کُنتُ لَمِنَ السَّاخِرِینَ

تا کسی نگوید: ای حسرتا بر آنچه در کار خدا کوتاهی کردم و از مسخره کنندگان بودم.

⌛⌛⌛

 مدیریت زمان در قرآن در سوره زمر
مدیریت زمان در قرآن

۵.آیه ۱۸۹ سوره بقره

یَسْأَلُونَکَ عَنِ الأهِلَّهِ قُلْ هِیَ مَوَاقِیتُ لِلنَّاسِ وَالْحَجِّ وَلَیْسَ الْبِرُّ بِأَنْ تَأْتُوْاْ الْبُیُوتَ مِن ظُهُورِهَا وَلَـکِنَّ الْبِرَّ مَنِ اتَّقَى وَأْتُواْ الْبُیُوتَ مِنْ أَبْوَابِهَا وَاتَّقُواْ اللّهَ لَعَلَّکُمْ تُفْلِحُونَ

از تو درباره هلال­‌های ماه می‌پرسند، بگو: برای آن است که مردم وقت، کارهای خویش و زمان حج را بشناسند و پسندیده نیست که از پشت خانه‌ها به آن‌ها داخل شوید، پسندیده آن است که پروا کنید و از درها به خانه‌ها درآیید و از خدا بترسید تا رستگار شوید.

⌛⌛⌛

۶. آیه ۳۷ سوره فاطر

وَهُمْ یَصْطَرِخُونَ فی‌ها رَبَّنَا أَخْرِجْنَا نَعْمَلْ صَالِحًا غَیْرَ الَّذِی کُنَّا نَعْمَلُ أَوَلَمْ نُعَمِّرْکُم مَّا یَتَذَکَّرُ فِیهِ مَن تَذَکَّرَ وَجَاءکُمُ النَّذِیرُ فَذُوقُوا فَمَا لِلظَّالِمِینَ مِن نَّصِیرٍ

و از درون آتش فریاد زنند: ای پروردگار ما، ما را بیرون آر تا کارهایی شایسته کنیم، (خطاب شود) آیا آن‌قدر شما را عمر نداده بودیم که هر که اهل پند شنیدن است پند گیرد؟ و شما را بیم دهنده بیم داد، پس بچشید که گناهکاران را یاوری نیست.

⌛⌛⌛

۷. آیه ۱ سوره عصر

وَالْعَصْرِ

سوگند به این زمان.

اهمیت زمان در روایات اسلامی

علاوه بر تاکید بر مدیریت زمان در قرآن، در روایاتی که از پیشوایان ذکر شده نیز تأکید به اهمیت زمان دیده می‌شود. پیامبران و امامان معصوم همواره به یارانشان توصیه می‌کردند که زمان را با ارزش بدانند و کار امروز را برای فردا نگذارند. در ادامه روایاتی که از امامان و پیامبر درباره اهمیت زمان بیان شده را ارائه کرده‌ایم.

 

۱. پیامبر (ص) به ابوذر فرمود:

«اِغتَنِم خَمساً قَبلَ خَمسٍ، حَیاتَکَ قَبلَ مَوتِکَ، وَ صِحَّتَکَ قَبلَ سُقمِک وَ فِراغَکَ قَبلَ شُغلِک، وَ شَبابَکَ قَبلَ هِرَمِکَ، وَ غِناکَ قَبل فَقرِک.

پنج چیز را قبل از فرارسیدن پنج چیز دیگر غنیمت بشمار؛ زندگی قبل از مرگ، سلامتی قبل از بیماری، فراغت قبل از اشتغال، جوانی قبل از پیری و بی نیازی را قبل از تهی دستی.»

⌛⌛⌛

۲.امیرمؤمنان علی (ع) فرمود:

تزوّد من یومک لغدک، واغتنم عفو الزّمان و انتهز فرصه الامکان.

 از امروزت برای فردایت توشه برگیر و فراهم شدن وقت را غنیمت شمار و از فرصت و مهلت و امکانات استفاده کن.

⌛⌛⌛

سخن ائمه درباره مدیریت زمان
اهمیت زمان در روایات اسلامی

۳. امام صادق (ع) فرمود:

 لیسشی ء اعزّ من قلبک و وقتک.

هیچ چیزی عزیزتر از روح و وقت تو نیست.

⌛⌛⌛

۴. امام علی (ع) می‌فرماید:

 «الْمَرْءُ ابْنُ سَاعَتِهِ [بَیْنَ سَاعَتَیْهِ]»

مردم، فرزند زمان خود هستند.

⌛⌛⌛

۵. امام سجّاد (ع) در فرازی از دعای خود می‌فرماید:

وَ عَمِّرنِی ماکانَ عُمرِی بِذلَهً فِی طاعَتِکَ، فَاِذا کانَ عُمرِی مَرتَعاً لِلشَّیطانِ فاقبِضنِی اِلَیکَ.

عمر طولانی تا هنگامی که عمرم در راه اطاعت تو صرف شود به من عطا کن و هرگاه عمرم چراگاه شیطان شود، جانم را قبل از پیشی گرفتن عذابت بگیر.

زمان از دیدگاه نهج البلاغه

نهج البلاغه گزیده‌ای از سخنان و خطبه‌های با ارزش امام علی (ع) است. این کتاب ارزشمند در قرن چهارم هجری قمری توسط سید رضی جمع آوری شده است. در نهج البلاغه بارها جملاتی درباره اهمیت زمان از زبان امام علی (ع) نقل شده است. در این بخش به برخی از این جملات اشاره خواهیم کرد.

 

۱. ان اخسر الناس صفقه و اخیبهم سعیاً رجل اخلق بدنه فی طلب آماله و لم تساعده المقادیر علی ارادته فخرج من الدنیا بحسرته و قدم علی الآخره بتبعته (سید رضی، حکمت ۴۲۲)

زیانمندترین مردم در معاملات و نومیدترینشان در مجاهدت، مردی است که تن خویش در طلب مال فرسود و تقدیرها با خواست او مساعد نبود، پس با دریغ از دنیا برون شد و با وبال آن مال روی به آخرت نمود.

⌛⌛⌛

۲. قد تکفل لکم بالرزق و امرتم بالعمل فلا یکونن المضمون لکم طلبه اولی بکم من المفروض علیکم عمله (خطبه ۱۱۳)

روزی شما را ضمانت کرده است و شما مأمور به کردارید. پس مبادا خواستن آنچه برایتان ضمانت شده، مهم‌تر از کاری باشد که بر عهده دارید.

⌛⌛⌛

مدیریت زمان در نهج البلاغه

۳. «أَیُّهَا النَّاسُ إِنَّا قَدْ أَصْبَحْنَا فِی دَهْرٍ عَنُودٍ وَ زَمَنٍ کَنُودٍ یُعَدُّ فِیهِ الْمُحْسِنُ مُسِیئاً وَ یَزْدَادُ الظَّالِمُ فِیهِ عُتُوّاً لَا نَنْتَفِعُ بِمَا عَلِمْنَا وَ لَا نَسْأَلُ عَمَّا جَهِلْنَا وَ لَا نَتَخَوَّفُ قَارِعَهً حَتَّى تَحُلَّ بِنَا» (سیدرضی، نهج البلاغه، خطبه‌ی ۳۲).

 ای مردم! ما در روزگاری کینه توز و زمانی پر کفران واقع شده‌­ایم که در آن نیکوکار بدکردار شمرده ‌می­‌شود و پیوسته بر ظلم ظالمان افزوده می‌­شود. از آنچه می­‌دانیم بهره نمی­‌گیریم و از آنچه نمی‌­دانیم سؤال نمی­‌کنیم و از حوادث کوبنده تا بر ما فرود نیاید نمی‌ترسیم!

⌛⌛⌛

۴. «وَ اعْلَمُوا رَحِمَکُمُ اللَّهُ أَنَّکُمْ فِی زَمَانٍ الْقَائِلُ فِیهِ بِالْحَقِّ قَلِیلٌ وَ اللِّسَانُ عَنِ الصِّدْقِ کَلِیلٌ وَ اللَّازِمُ لِلْحَقِّ ذَلِیلٌ أَهْلُهُ مُعْتَکِفُونَ عَلَى الْعِصْیَان…» (نهج البلاغه، کلام ۲۳۳).

 بدانید خدا رحمتتان کند، شما در زمانی قرار گرفته­‌اید که گوینده‌ی حق در آن کم و زبان از گفتار راست عاجز و ناتوان و همراهان حق خوارند، اهل این زمان همواره با گناه همراهند و بر مداهنه و سازش‌کاری و سهل‌انگاری اتّفاق‌نظر دارند؛ جوانانشان بداخلاق و شرور و بزرگ‌سالانشان گناهکارند.

⌛⌛⌛

۵. «یَأْتِی عَلَى النَّاسِ زَمَانٌ لَا یُقَرَّبُ فِیهِ إِلَّا الْمَاحِلُ* وَ لَا یُظَرَّفُ فِیهِ إِلَّا الْفَاجِر…» (نهج البلاغه، حکمت ۱۰۲)

زمانی بر مردم فرا می‌رسد که تنها حیله­ گران سخن­ چین، مقربّند و تنها فاجران بدکار، ظریف و لطیف شمرده‌ می‌شوند و افراد با انصاف، ضعیف و ناتوان به شمار خواهند رفت. در آن زمان کمک به نیازمندان خسارت و ضرر، صله‌ی رحم منت و عبادت وسیله‌ی برتری‌جویی بر مردم خواهد بود.

⌛⌛⌛

۶. «إِذَا اسْتَوْلَى الصَّلَاحُ عَلَى الزَّمَانِ وَ أَهْلِه، فَأَحْسَنَ رَجُلٌ الظَّنَّ بِرَجُلٍ فَقَدْ غَرَّر» (سید رضی، همان، حکمت ۱۱۴)

 و هنگامی که فساد بر زمان و اهلش مستولی گردد هرکس گمان خوب به دیگری برد خود را فریب داده است.

سخن آخر

مدیریت زمان دغدغه جدید و امروزی نیست. بلکه از گذشته در اسلام نیز این موضوع اهمیت ویژه‌ای داشته و روایات زیادی به نقل از امامان و پیامبر در این زمینه وجود دارد. اهمیت مدیریت زمان در قرآن نیز مشاهده می‌شود. در آیه‌های قرآن بارها خداوند به زمان و مدیریت آن تاکید کرده است. همچنین امام علی در خطبه‌ها و سخنانش بارها به این موضوع اشاره می‌کرده است.

اگر شما نیز آیات و احادیث دیگری می‌شناسید که به اهمیت زمان اشاره دارد آن‌ها را از طریق ارسال پیام با ما و خوانندگان انگیزه به اشتراک بگذارید. توصیه می‌کنیم درباره یاد مرگ در قرآن و روایات نیز مطالعه کنید.

مطالب زیر را هم ببینید