انگیزه های جذاب زندگی

حدیث درباره نیمه شعبان؛ احادیثی از پیامبر و ائمه اطهار

نیمه شعبان از جمله ایام بسیار پر فضیلت است که در روایات آن را برابر با شب قدر می دانند؛ به طوری که احیای شب نیمه شعبان و غسل نیمه شعبان بسیار توصیه شده ایت. اما حدیث درباره نیمه شعبان از معصومین بسیار زیاد است و در این مطلب قصد داریم به تعدادی از این احادیث اشاره کنیم.

 

حدیث درباره نیمه شعبان

۱. احادیثی از پیامبر اکرم (ص) درباره نیمه شعبان

در کتاب بحار الانوار درباره فضیلت شب نیمه شعبان از زبان پیامبر اکرم (ص) این‌ چنین روایت شده است:

من شب نیمه شعبان خوابیده بودم که جبرائیل به نزدم آمد و گفت: ای محمد! آیا در این شب می‌خوابی؟

پاسخ دادم: ای جبرائیل! مگر این شب چه شبی است؟

جبرائیل فرمود: این شب، شب نیمه شعبان است. ای محمد برخیز! پس مرا از بستر خواب بلند کرد و سپس مرا به بقیع برد و گفت: سرت را بلند کن و به آسمان نگاه کن. شب نیمه شعبان شبی است که درهای آسمان در آن باز می‌شود: درهای رحمت، در «رضوان»، در «مغفرت»، در «فضل»، در «توبه»، در «نعمت»، در «جود» و در «احسان»؛ و خداوند به عدد موها و پشمهای گاو و گوسفند مردم را از آتش جهنم آزاد می‌کند، زمان مرگ را در آن ثبت کرده و به مدت یک سال روزی ها را تقسیم می‌کند؛ و هرچه را که در تمام سال اتفاق می‌افتد، فرو می‌فرستد. محمد! کسی که این شب را با گفتن «الله اکبر»، «سبحان الله» و «لا اله الا الله» و دعا و نماز و قرآن خواندن و انجام اعمال مستحب و استغفار کردن زنده نگه دارد بهشت منزل او خواهد بود و گناهان گذشته و آینده‌اش بخشیده می‌شود.

در حالی نزدت آمدم که تمام فرشته‌ها در آسمان پاهایشان را جفت کرده‌اند. عده‌ای تسبیح می‌کنند، عده‌ای در رکوع، عده‌ای در سجود و گروهی ذکر می‌گویند. شبی است که کسی دعا نمی‌کند مگر این که مستجاب می‌شود، کسی چیزی نمی‌خواهد مگر این که به او داده می‌شود، کسی درخواست مغفرت و بخشش نمی‌کند، مگر این که بخشیده می‌شود، کسی توبه نمی‌کند مگر این که توبه‌اش پذیرفته می‌شود. کسی که از خیر این شب محروم شود، از خیر بزرگی محروم شده است.

بیشتر بخوانید: 

سایر احادیث درباره نیمه شعبان از پیامبر خدا (ص) به شرح زیر است:

هر هنگام که شب نیمه شعبان رسید، آن شب را به عبادت بگذارنید و روزش را روزه بگیرید؛ چون خداوند بزرگوار می فرماید: «آیا آمرزش‏ خواهى هست تا او را بیامرزم؟ آیا روزى ‏خواهى هست تا او را روزى دهم؟ آیا درخواست کننده ‏اى هست تا به او عطا کنم؟ آیا چنین، آیا چنان؟»، تا آن گاه که سپیده بزند. (الإقبال: ج ۳ ص ۳۲۳)

ابن کردوس از پدرش، و او از رسول خدا (ص) روایت کرده است که ایشان  فرمودند:

هر فردی شب عید و شب نیمه‏ شعبان‏ را به احیا بگذراند، دل او نمی‌میرد آن روزى که همه دل‌ها می‌میرند. (ترجمه ثواب الأعمال، ص۲۱۱)

امیرالمومنین علی بن ابی طالب (ع) نیز در روایتی از پیامبر اکرم (ص) در رابطه با فضیلت احیای شب نیمه شعبان نقل کرده است که “عن رَسُولُ اللَّهِ صلی الله علیه و آله:‏ إِذَا کَانَ لَیْلَهُ النِّصْفِ مِنْ شَعْبَانَ‏ فَقُومُوا لَیْلَهَا وَ صُومُوا نَهَارَهَا فَإِنَّ اللَّهَ …یَقُولُ أَ لَا مُسْتَغْفِرٍ فَاغْفِرْ لَهُ أَ لَا مسترزق فأرزقه حَتَّى یَطْلُعَ الْفَجْر/ شب نیمه شعبان را احیاء بدارید و روز نیمه شعبان روزه بگیرید که خداوند در این شبانه روز می فرماید آیا توبه کننده ای هست تا توبه او را بپذیرم آیا فردی طلب روزی دارد تا او را بی نیازکنم (اقبال الاعمال: ج۳ ص ۳۲۳)

حضرت محمد (ص) در شب نیمه شعبان، در سجده دعا می کرد و می فرمود:

«از کیفرِ تو، به عفو تو پناه مى‏‌برم و از ناخشنودى‏ات به خشنودى‌ات پناه می‌برم و از تو، به خودت پناه می‌برم، اى ذاتت پُرشکوه!» (تاریخ دمشق: ج ۳۶ ص ۱۹۵)

پنج شب است که دعا در آن ها رد نمی‌شود: اولین شب از ماه رجب، شب نیمه شعبان، شب جمعه، شب عید فطر و شب عید قربان. (تاریخ دمشق: ج ۱۰ ص ۴۰۸)

در شب نیمه‌ شعبان روزی‌ها تقسیم می‌شود و عمر مردم معین می‌گردد و روندگان به حج نامشان نوشته می‌شود و خدای تعالی در خلق خود افراد بیشماری را می‌آمرزد. (مفاتیح الجنان)

خداوند در شب نیمه شعبان، اعمال بندگانش را ملاحظه می‌کند و همه خلقش را می‌آمرزد، جز شخص مشرک یا کینه‏ توز. (المعجم الکبیر: ۲۰/ ۱۰۹)

چهار شب است که شب‏‌هایش مثل روزهایش و روزهایش همانند شب‏‌هایش است؛ [یعنى‏] خداوند در آن‌ها، خواسته‏‌ها را برمی‌آورد، افراد را آزاد می‌کند، و پاداش زیادی می‌دهد: شب قدر و روز آن، شب عرفه و روز آن، شب نیمه شعبان و روز آن، و شب جمعه و روز آن. (کنز العمّال: ۱۲/ ۳۲۲)

شب نیمه شعبان شبی است، که خداوند آن را از میان زمان‌ها برگزیده است. او از میان سرزمین‏‌ها برگزیده‌هایى دارد و از میان شب‌‏ها برگزیده‌هایى و از میان روزها برگزیده‌ایى دارد و از میان ماه‌‏ها برگزیده‏‌هایى دارد… و اما برگزیده‏‌هاى خدا از میان سرزمین‌ها، مکه و مدینه و بیت‏ المقدس هستند؛ برگزیده‏‌هاى او از میان شب‌ها، شب‌هاى جمعه، شب نیمه شعبان، شب قدر، شب دو عید فطر و قربان هستند؛ برگزیده‏‌هاى او از میان روزها، روزهاى جمعه و عیدها هستند؛ برگزیده‏‌هاى او از میان ماه‏‌ها رجب، شعبان و ماه رمضان هستند. (بحار الأنوار: ۹۱/ ۱۲۶)

۲. احادیثی از امام علی (ع) درباره نیمه شعبان

در روایتی از امام نخست شیعیان، امام علی درباره خواندن دعای کمیل در شب نیمه شعبان آمده است و آن روایت به این شرح است:

قسم به کسی که جان علی در دست اوست، همه امور نیک و بدی که بر بندگان جاری می‌شود، از شب نیمه شعبان تا پایان سال، در این شب تقسیم می‌شود. هیچ بنده‌ای نیست که این شب را احیاء دارد و در آن دعای خضر بخواند، مگر آن که دعای او اجابت شود.

در شگفتم از کسی که چهار شب از سال را به بی‌تفاوتی می گذراند. آن چهار شب عبارتند از: شب عید فطر، شب عید قربان، شب نیمه شعبان و اولین شب از ماه رجب.

۳. حدیث درباره نیمه شعبان از حضرت سجاد(ع)

ابى حمزه از حضرت على بن الحسین، امام سجاد(ع) روایت کرده است که این دو امام بزرگوار فرمودند:

کسى که دوست دارد صد و بیست و چهار هزار پیامبر با او مصافحه کنند؛ باید قبر حضرت حسین بن على (ع) را در نیمه ماه شعبان زیارت کند؛ چه آنکه ارواح انبیاء (ع) از خدا اذن گرفته تا آن جناب را زیارت کنند؛ پس به ایشان اذن داده می‌‌شود، پنج تن از ایشان اولوالعزم هستند. (کامل الزیارات، ص ۵۹۳)

زید پسر امام سجاد (ع) چنین نقل می کند: ‏امام زین العابدین (ع) در شب نیمه شعبان، تمامی ما را جمع مى‌‏کرد. آن گاه، شب را به سه بخش تقسیم می کرد: در یک بخش، با ما نماز می‌خواند، آن گاه، دعا می‌کرد و ما «آمین» می‌گفتیم. سپس از خدا آمرزش می‌طلبید و ما هم آمرزش می‌طلبیدیم و بهشت را از او درخواست می‌کردیم، تا آن گاه که سپیده صبح می‌دمید. (مصباح المتهجّد: ص ۸۵۳)

۴. حدیث از باقرالعلوم (ع)، امام پنجم شیعیان

حریز از زراره روایت کرده است که گفت: به امام ابوجعفر (ع)  عرض کردم که درباره نیمه‏ شعبان‏ چه می فرمائید؟ امام باقر فرمودند:

خداى عزّ و جلّ در آن شب بیشتر از موى بزهاى طایفه کلب از خلق خود را می‌آمرزد، و خداى عزّ و جلّ فرشتگانش را به آسمان دنیا و به زمین مکه نازل می‌کند. (من لا یحضره الفقیه، ج‏۲، ص۴۱۶)

شب نیمه‌ شعبان بعد از شب قدر، برترین شب‌هاست. خداوند در آن شب فضل خود را به بندگان عطا می‌فرماید و ایشان را به کرم خویش می‌آمرزد. پس در تقرب جستن به سوی خدای تعالی کوشش کنید زیرا خداوند به ذات مقدسش قسم یاد فرموده است که هیچ سائلی را در آن شب از درگاه خود دست خالی برنگرداند مادامی که خواسته‌ او معصیت نباشد و خداوند آن شب را به ما اختصاص داده است. پس در دعا و ثنا بر خدای تعالی در آن شب کوشش نمایید. (مفاتیح الجنان)

۵. حدیث درباره نیمه شعبان از امام جعفر صادق (ع)

امام صادق (ع) فرمود: روزه ماه رمضان ذخیره بنده برای روز قیامت است، هیچ بنده‌ای در ماه شعبان روزه زیاد نمی‌گیرد مگر اینکه خداوند امور معیشتی‌اش را اصلاح می‌گرداند و شر دشمنش را بر طرف می‌نماید ، هرکس یک روز از ماه شعبان را روزه بگیرد کمترین پاداشش این است که بهشت بر او واجب می‌شود.

از یونس بن ظبیان، وى می فرماید: حضرت ابوعبداللَّه (ع) فرمودند: کسى که حضرت امام حسین (ع) را در نیمه‏ شعبان‏ و شب عید فطر و شب عرفه در یک سال زیارت کند، خداوند متعال ثواب هزار حجّ و هزار عمره مقبول به او می‌دهد و هزار حاجت از حوائج دنیا و آخرتش را برطرف می‌کند. (کامل الزیارات، ص ۵۶۵)

اگر کسی در یکی از این سه شب، قبر حسین ‌بن علی (ع) را زیارت کند، خداوند متعال گناهان گذشته و آینده او را می آمرزد. راوی عرض می‌کند: فدایتان شوم این سه شب، کدام شب‌ها هستند؟ امام (ع) فرمودند: شب عید فطر، شب عید قربان و شب نیمه شعبان.

یونس بن یعقوب می گوید: حضرت امام صادق (ع) فرمودند: اى یونس، در شب نیمه شعبان خداوند متعال گناهان گذشته و آینده هر مۆمنى که قبر حضرت امام حسین (ع) را در آن شب زیارت کند، می‌بخشد و به آنان گفته می‌شود: شروع به انجام عمل کنید. راوى می‌گوید: محضر مبارکش عرض کردم: این همه عنایت و لطف براى کسى است که امام حسین (ع) را در نیمه شعبان زیارت کند؟ حضرت فرمودند: «اى یونس اگر مردم را خبر دهم به فضیلتى که در زیارت این شب است، قطعا مردان بر چوب سوار شده و خود را به سر قبر مطهّرش می‌رسانند.» (کامل الزیارات، ص ۵۹۹)

هر کس دوست دارد پیامبران الهی را از نزدیک ملاقات کند، پس بر او لازم است تا در نیمه شعبان قبر حسین بن علی (ع) را زیارت کند؛ چرا که در چنین روزی ارواح پیامبران (ع) از خداوند متعال اجازه می‌گیرند تا به زیارت حسین (ع) مشرف شوند که خداوند متعال هم به آنها اجازه می‌دهد.

هارون بن خارجه، از حضرت ابى عبد اللَّه (ع) روایتی بیان کرده است که حضرت فرمودند: زمانی که نیمه شعبان می‌شود از افق اعلى منادى نداء می‌کند: اى زائرین حسین (ع) به اهل خود برگردید در حالى که آمرزیده شده‌اید، ثواب و اجر شما بر خدا است که پروردگار شما بوده و بر محمّد است که پیغمبر شما می‌باشد. (کامل الزیارات، ص ۵۲۹)

در روایتی از امام صادق (ع) چنین آمده است که ایشان  فرمودند: زمانی که اوّل شعبان مى‏‌شود، منادى‏ از زیر عرش، فریاد بر می‌آورد: اى میهمانان حسین! شب نیمه شعبان، از زیارت حسین (ع) جا نمانید که اگر می‌دانستید چه در آن است، سال بر شما طولانى مى‌‏نمود [و دیر مى‏‌گذشت‏] تا این که نیمه شعبان فرا رسد. (الإقبال: ج ۳ ص ۳۳۹)

اگر کسی در یک سال حسین‌ بن علی (ع) را در شب نیمه شعبان و شب عید فطر و شب عرفه زیارت کند خداوند متعال برای او هزار حج و هزار عمره مقبول ثبت می کند و نیز هزار نیاز دنیایی و آخرتی او نیز برآورده خواهد شد.

۶. حدیث درباره نیمه شعبان از امام رضا (ع)

أحمد بن محمّد بن أبی نصر بَزَنطی در روایتی چنین نقل می‌کند: از امام رضا (ع) پرسیدم در چه ماهى حسین (ع) را زیارت کنیم؟ فرمود: «در نیمه رجب و نیمه شعبان» (کامل الزیارات: ص ۳۳۹)

همو در روایتی نقل می‌کند: از امام رضا (ع) درباره فضیلت زیارت نیمه رجب و شعبان پرسیدم. امام (ع) آن قدر برای آن، پاداش و اجر شمرد که حدّ و مرز ندارد. (مستدرک الوسائل: ج ۱۰ ص ۲۸۷)

حسن فضال می‌گوید: از امام رضا (ع) درباره شب نیمه شعبان پرسیدم، ایشان فرمودند: آن شبی است که خداوند در آن شب بندگان را از آتش جهنم آزاد می‌سازد و گناهان را می‌بخشد. عرض کردم: آیا برای آن شب نمازی هست که ثوابش نسبت به دیگر نمازهای شب‌های دیگر بیشتر باشد؟ امام رضا فرمود: در آن شب چیز به خصوصی نیست اما اگر دوست داشتی که در آن شب عمل مستحبی را به جا بیاوری پس نماز جعفر طیار را به جا بیاور و در آن شب ذکر خداوند عزوجل، استغفار و دعا زیاد بگو؛ چرا که پدرم می‌فرمود: دعا در شب نیمه شعبان اجابت شده است. عرض کردم: مردم می‌گویند که آن شب، شب اقرار است، فرمود: آن شب، شب قدر در ماه رمضان است. (فضایل ماه رجب، شعبان رمضان؛ صفحه ۴۰)

در شب نیمه شعبان خداوند بنده‌ها را از آتش جهنم آزاد کرده و گناهان کبیره آنان را می‌آمرزد. (مصباح المجتهد، ص ۸۳۷)

امام رضا (ع) می فرماید: امیرمۆمنان (ع) سه شب را نمی خوابید: شب بیست و سوم ماه رمضان، شب عید فطر و شب نیمه شعبان. در این سه شب، روزى ‏ها و اجل‏‌ها و آنچه در طول سال خواهد شد، تقسیم می‌شوند. (مصباح المتهجّد: ۸۵۳)

 

سخن آخر

مجموعه حدیث درباره نیمه شعبان را در این مطلب خواندید. امیدواریم از این مطلب نهایت استفاده را برده باشید؛ شما همچنین می‌توانید با مراجعه به مطلب «اعمال ماه شعبان» با دیگر فضایل و اعمال این ماه آشنا شوید.

مطالب زیر را هم ببینید