انگیزه های جذاب زندگی

ترس از ارتفاع چیست و راه‌های تشخیص و درمان آن کدامند؟

آیا جزو آن دسته از افرادی هستید که از ارتفاعات بلند می‌ترسند؟ به گفته روانشناسان ترس از ارتفاع یک نوع فوبیای رایج میان انسان‌هاست که در آن افراد مختلف از ایستادن در مکان‌هایی با ارتفاع زیاد و حتی فکر کردن به چنین شرایطی هراس دارند. در این مقاله، ابتدا مفهومی جامع از ترس از ارتفاع ارائه داده و علائم ترس از ارتفاع، راه‌های تشخیص و غلبه بر این نوع فوبیا را تشریح می‌کنیم. در پایان هم به برخی سؤالات متداول در این حوزه پاسخ خواهیم داد.

 

ترس از ارتفاع چیست؟

Acrophobia یا ترس از ارتفاع به نوعی ترس اشاره دارد که در آن فرد با ایستادن در مکان‌هایی با ارتفاع زیاد دچار استرس شدید، غیرمنطقی و مداوم می‌شود. از سوی دیگر، برخی افراد نیز ممکن است هنگام پایین آمدن از پله‌های یک ساختمان چندین طبقه‌ای دچار سرگیجه و اضطراب شوند. در واقع، چنین احساسی به عنوان ترس از ارتفاع تلقی نمی‌شود.

افراد مبتلا به آکروفوبیا حتی از فکر کردن به مکان‌های مرتفع همچون پل عابر پیاده دچار استرس می‌شوند. همچنین ترس از ارتفاع در افراد مختلف موجب می‌شود که آن‌ها از نگاه کردن به عکس مکان‌هایی مرتفع مانند کوه‌های بلند یا دره‌ها نیز هراس داشته باشند. به طور کلی، اضطراب ناشی از ترس از ارتفاع تأثیر بسیار بدی بر زندگی شخصی افراد مبتلا می‌گذارد.

 

علائم ترس از ارتفاع در افراد مختلف به چه شکل است؟

اصلی‌ترین علائم آکروفوبیا ترس شدید از ارتفاع است که با احساس وحشت و اضطراب در افراد همراه می‌شود. همچنین برخی افراد با قرار گرفتن در مکان‌های مرتفع دچار ترس شده و از سوی دیگر برخی افراد نیز نسبت به هر گونه ارتفاعی همچون نردبان‌های کوچک یا یک چهارپایه کوتاه احساس ترس دارند. به طور معمول، ترس از ارتفاع برخی نشانه‌های جسمی و روحی در افراد به همراه دارد. در ادامه هر یک از این علائم جسمی و روانی را مورد بررسی قرار می‌دهیم.

علائم جسمی آکروفوبیا به صورت زیر هستند:

  • افزایش تعریق، درد قفسه سینه، افزایش ضربان قلب، تنگی نفس و معده درد در صورت مشاهده یا فکر کردن به مکان‌هایی با ارتفاع زیاد
  • احساس سرگیجه و اضطراب در صورت مشاهده یا فکر کردن به مکان‌هایی با ارتفاع زیاد
  • لرزش بدن و اضطراب شدید در صورت مواجه شدن با مکان‌های مرتفع
  • احساس سرگیجه، تصور افتادن و از دست تعادل در هنگام مشاهده مکان‌های مرتفع یا نگاه به پایین در مکان‌هایی با ارتفاع زیاد
  • خودداری از رفتن به مکان‌های مرتفع حتی در صورت ایجاد اختلال در زندگی روزمره

از سوی دیگر، برخی از مهم‌ترین نشانه‌های روانی آکروفوبیا به شرح زیر هستند:

  • ایجاد اختلال پانیک یا وحشت‌زدگی در افراد هنگام مشاهده یا فکر کردن به مکان‌هایی با ارتفاع زیاد
  • احساس ترس شدید نسبت به گرفتار شدن در مکان‌های مرتفع
  • احساس ترس و اضطراب شدید هنگام بالا رفتن از پله‌ها، نگاه کردن از پنجره به بیرون یا رانندگی در مناطق سربالایی
  • نگرانی بیش‌ازحد از روبه‌رو شدن با مکان‌های مرتفع در آینده

ترس از ارتفاع

چه عواملی باعث ایجاد اختلال ترس از ارتفاع در افراد می‌شود؟

به طور معمول، آکروفوبیا در نتیجه آسیب‌های جدی ناشی از ارتفاع زیاد در یک دوره از زندگی شخصی هر یک از افراد در آن‌ها شکل می‌گیرد. به علاوه، برخی از شایع‌ترین تجربیاتی که ممکن است منجر به ایجاد اختلال آکروفوبیا در افراد گردند، عبارتند از:

  • افتادن از مکانی با ارتفاع زیاد
  • تماشای سقوط سایر افراد از مکانی با ارتفاع زیاد
  • داشتن تجربه اختلال پانیک یا سایر تجربیات منفی هنگام قرار گرفتن در مکان‌های مرتفع

با این حال، انواع مختلف فوبیا از جمله اختلال ترس از ارتفاع نیز می‌توانند بدون دلایل مشخص در افراد مختلف شکل بگیرند. برای مثال، برخی افراد به دلایل ژنتیکی و برخی دیگر به دلیل عوامل محیطی دچار چنین اختلالی می‌شوند. برای مثال، چنانچه فردی از اعضای خانواده به چنین اختلالی دچار شده باشد، احتمال ابتلای سایر افراد آن خانواده به آکروفوبیا بالا خواهد بود. همچنین در برخی موارد نیز افراد تحت تأثیر مشاهده ترس دیگران از ارتفاع به چنین اختلالی دچار می‌شوند.

 

چگونه می‌توان اختلال ترس از ارتفاع را در افراد تشخیص داد؟

به طور کلی، تمام فوبیاها از جمله آکروفوبیا یا ترس از ارتفاع همواره باید توسط متخصصان بهداشت روان تشخیص داده شوند. بنابراین برای تشخیص اختلال ترس از ارتفاع خود باید به روانشناس مراجعه نمایید. در چنین شرایطی، متخصصان معمولاً از افراد می‌خواهند تا احساس و علائم روانی خود هنگام روبه‌رو شدن با مکان‌های مرتفع و همچنین مدت‌زمانی که به این نوع ترس مبتلا هستند را بیان کنند.

با این حال، می‌توان گفت که به طور کلی آکروفوبیا با توجه به علائم زیر در افراد مختلف قابل‌تشخیص است:

  • چنین افرادی به صورت مداوم از روبه‌رو شدن با مکان‌های مرتفع خودداری می‌کنند.
  • این گروه از افراد زمان زیادی را صرف نگرانی در رابطه با برخورد با مناطق مرتفع می‌کنند.
  • اضطراب و نگرانی ناشی از فکر کردن به مکان‌های مرتفع تأثیر قابل‌توجهی روی زندگی آن‌ها داشته است.
  • چنین افرادی در پاسخ به روبه‌رو شدن با ارتفاعات واکنشی سریع داشته، دچار ترس و اضطراب شدید می‌شوند.
  • همچنین علائم فوق در افراد مبتلا به آکروفوبیا به مدت‌زمانی بیش از ۶ ماه به طول می‌انجامد.

 

چگونه می‌توان اختلال ترس از ارتفاع را درمان کرد؟

به طور معمول، برخی از انواع مختلف فوبیا نیازی به درمان ندارند. به عبارت بهتر، برخی از اختلالات روانی مرتبط با ترس به روش اجتناب از موقعیت‌های آسیب‌زا قابل‌درمان بوده و تأثیر چندان بر زندگی روزمره افراد ندارند. اما چنانچه این احساس ترس موجب ایجاد اختلالات شدید در زندگی روزمره و انجام کارهای شخصی افراد شوند، نیاز به درمان داشته و باید با آن‌ها مقابله کرد. در همین راستا، در ادامه برخی روش‌های مؤثر به منظور درمان اختلال ترس از ارتفاع را بررسی می‌کنیم.

۱. درمان به روش قرار گرفتن در شرایط مورد نظر

این روش درمانی رایج‌ترین روش برای درمان برخی فوبیاهای خاص است. به طور کلی، در این روش متخصصان بهداشت روان افراد را به تدریج در مقابل شرایطی قرار می‌دهند که منجر به ایجاد ترس در آن‌ها شده است.

بنابراین برای درمان آکروفوبیا یا ترس از ارتفاع، معمولاً روانشناسان دوره درمانی را با قرار دادن افراد در شرایط مشاهده تصاویر مربوط به مکان‌های مرتفع شروع می‌کنند. همچنین در برخی موارد ممکن است ویدئوهای مربوط به افرادی که در حال راه رفتن روی ارتفاعات، پریدن از مکان‌های مرتفع یا عبور از پل‌هایی با ارتفاع زیاد هستند، در معرض دید افراد قرار داده شوند.

به علاوه، روش درمانی دیگری توسط روانشناسان مورد استفاده قرار می‌گیرد که در آن افراد را به قرار گرفتن در مکان‌های نسبتاً مرتفع تشویق می‌کنند. برای مثال، در این روش می‌توان با بالا رفتن از نردبان‌های کوتاه یا رفتن به بالکن‌های کم ارتفاع به حفظ آرامش و در نهایت غلبه بر احساس ترس از ارتفاع خود کمک کرد.

ترس از ارتفاع

۲. درمان رفتارشناختی

این روش درمانی در صورتی به کار گرفته می‌شود که بیماران آمادگی درمان به روش اول را نداشته و توانایی قرار گرفتن در شرایط منجر به ایجاد ترس را ندارند. در واقع، در روش درمان رفتارشناختی، افکار منفی افراد به کمک روانشناسان به چالش کشیده می‌شود و متخصصان تلاش می‌کنند تا این افکار را به سمت مجموعه دیدگاه‌ها و افکار مثبت سوق دهند.

به علاوه، روش درمانی رفتارشناختی تا حدودی شامل روش درمانی اول نیز می‌شود؛ با این تفاوت که در درمان رفتارشناختی افراد ممکن است در شرایطی کاملاً آرام و امن در مقابل ترس‌های خود قرار گیرند.

۳. درمان به روش استفاده از داروهای مناسب

از جمله دیگر روش‌های درمان اختلال ترس از ارتفاع می‌توان به استفاده از داروهای مربوطه اشاره کرد. برخی از داروهایی که به منظور درمان ترس از ارتفاع می‌توانند مفید باشند، عبارتند از:

  • داروهای Beta blocker: داروهای بتابلاکر مانند پروپرانولول، متوپرولول و کارودیلول و آتنولول می‌توانند فشار خون و ضربان قلب فرد بیمار را در حد متعادلی نگه داشته و با کاهش سایر علائم جسمی اضطراب به رفع اختلال ترس از ارتفاع کمک می‌کنند.
  • داروهای Benzodiazepine: گروه داروهای آرام‌بخش بنزودیازپین به کاهش علائم اضطراب در فرد بیمار کمک می‌کنند. به علاوه، توجه داشته باشید که این داروها برای استفاده کوتاه‌مدت و گاه‌به‌گاه تجویز می‌شوند. بنابراین استفاده مداوم و بدون تجویز پزشک از آن‌ها ممکن است اعتیادآور باشد.
  • داروهای D-cycloserine: داروهای سری سیکلوسرین به منظور کاهش اضطراب در هنگام استفاده از روش درمانی قرار گرفتن در شرایط مورد نظر (روش اول) به کار گرفته می‌شوند. در واقع، استفاده از این دارو به همراه روش درمانی مذکور موجب می‌شود تا این روش درمانی تأثیر به مراتب بیشتری روی بیمار داشته و به منظور رفع علائم اختلال ترس از ارتفاع، مفید واقع شود.

۴. درمان به روش واقعیت مجازی

در سال‌های اخیر، با پیشرفت تکنولوژی واقعیت مجازی به عنوان روشی به منظور درمان آکروفوبیا مورد توجه قرار گرفته است. در واقع، تکنولوژی واقعیت مجازی می‌تواند به عنوان وسیله‌ای برای شبیه‌سازی شرایطی مورد استفاده قرار گیرد که منجر به ترس افراد شده‌اند. در این روش افراد در شرایط کاملاً آرام و ایمن با ترس‌های خود روبه‌رو شده و اقدامات لازم توسط متخصصین به منظور درمان این اختلال انجام می‌گیرد. همچنین به راحتی می‌توان در صورت اضطراب شدید بیمار شرایط درمان را متوقف کرد.

به علاوه، پژوهش‌های تحقیقاتی در رابطه با تأثیر واقعیت مجازی روی بیش از ۱۰۰ فرد بیمار حاکی از آن هستند که این تکنولوژی در روند درمان بیماری آکروفوبیا بسیار مفید عمل می‌کند. همچنین این تکنولوژی به عنوان ابزاری قابل‌دسترس و مقرون به صرفه برای درمان اختلال ترس از ارتفاع به شمار می‌رود.

ترس از ارتفاع

سؤالات متداول در ارتباط با اختلال ترس از ارتفاع

۱. آیا ترس از ارتفاع یک اختلال ارثی بوده و برخی افراد ممکن است از هنگام تولد به آن مبتلا باشند؟

پاسخ: بر اساس تحقیقات روانشناسی انجام‌شده در این زمینه، احساس ترس و هراس مربوط به احساسات درونی افراد هستند. از همین روی، می‌توان گفت که تمام انسان‌ها به صورت ذاتی از ارتفاعات زیاد می‌ترسند. در واقع، احساس ترس نسبت به ارتفاعات در صورت قرار گرفتن در مکان‌های مرتفع در تمام انسان‌ها وجود دارد.
در حالی که اختلال آکروفوبیا به نوعی متفاوت بوده و افراد مبتلا به این بیماری حتی در شرایط فکر کردن به مکان‌های مرتفع نیز دچار ترس و اضطراب شدید می‌شوند. به علاوه، چنین افرادی از روبه‌رو شدن با مکان‌های مرتفع نیز خودداری می‌کنند. در واقع، این گروه از افراد توانایی انتقال چنین ترسی را به نسل‌های بعدی داشته و بدین طریق می‌توان گفت که اختلال ترس از ارتفاع، امکان انتقال به صورت ارثی را دارا است.
البته این مکانیزم در مورد تمام اختلالات مرتبط با ترس صادق نیست. به عبارت دیگر، برخی اختلالاتی که در آن‌ها افراد مبتلا امکان دوری و اجتناب از شرایط آسیب‌زا داشته باشند، احتمال انتقال بیماری به صورت نسل به نسل بیشتر خواهد بود. برای مثال، اختلالاتی همچون ترس از دندانپزشکی یا ترس از سخنرانی قابلیت انتقال خیلی کمی به صورت ارثی دارند.

ترس از ارتفاع

۲. آیا اختلال آکروفوبیا می‌تواند به روش یادگیری در افراد ایجاد شود؟

پاسخ: تحقیقات حاکی از آن است که ترس از ارتفاع و سایر فوبیاهای مختلف قابلیت یادگیری دارند. به عبارت دیگر، افراد مختلف می‌توانند در صورت مشاهده ترس از شرایط گوناگون به ترس‌های مربوطه واکنش نشان داده و در برخی موارد نیز به آن‌ها مبتلا شوند. برای درک بهتر این موضوع سناریویی فرض را مطرح می‌کنیم.
برای مثال، فرض کنید که فردی برای اولین بار از درختی بالا می‌رود. آیا ترسی از کار خود دارد؟ به طور معمول، افراد در چنین شرایطی هیچ ترسی از بالا رفتن از درخت ندارند.

ترس از ارتفاع

اما به احتمال زیاد اگر از درخت بیفتند، دچار استرس و ترس می‌شوند. در واقع، افتادن از درخت و تجربه شرایط آسیب‌زا موجب ایجاد ترس از درخت یا به عبارتی ترس از ارتفاع در افراد می‌شود.

ترس از ارتفاع

حال از آنجایی که تجربه بالا رفتن از درخت با ترس افتادن از آن همراه است، فرد مذکور به احتمال زیاد یاد می‌گیرد تا اتفاقات منفی را با ارتفاعات بلند مرتبط بداند. به عبارت دیگر، افراد در چنین شرایطی یاد می‌گیرند تا محرک‌های خنثی (مانند ارتفاع) را با محرک‌های ترسناک (مانند سقوط از ارتفاع) مرتبط بدانند. بنابراین در دفعات بعدی با مشاهده مکان‌های مرتفع احساس ترس و استرس در آن‌ها ایجاد می‌شود.

ترس از ارتفاع به بیان دیگر، برقراری ارتباط مابین ارتفاع و احساس ترس از آن موجب می‌شود تا افراد در صورت مواجه شدن با مکان‌های مرتفع واکنشی همراه با ترس و اضطراب داشته باشند. در حالی که پیش از این واکنشی کاملاً طبیعی به چنین موقعیت‌هایی داشته‌اند.
به علاوه، ترس از شرایط مختلف به روش شنیداری نیز قابل یادگیری است. به عبارت دیگر، افراد در صورت شنیدن احساسات مرتبط با استرس و ترس از شرایط مختلف نیز می‌توانند فوبیای مربوطه را یاد گرفته و نسبت به آن واکنش نشان دهند.

۳. آیا ترس از ارتفاع قابل‌درمان است؟

پاسخ: همان‌طور که پیش‌تر اشاره شد، روش‌های درمانی بسیاری برای درمان اختلال ترس از ارتفاع وجود دارد. در نتیجه بر اساس تشخیص و تجویز متخصصان مربوطه می‌توان با به‌کارگیری هر یک از روش‌های مذکور نسبت به درمان این اختلال اقدام کرد.

 

جمع‌بندی

به طور کلی، ترس از ارتفاع از شایع‌ترین انواع ترس در میان افراد به شمار می‌رود، بنابراین اگر جزو آن دسته افرادی هستید که همواره از روبه‌رو شدن با مکان‌های مرتفع هراس داشته یا زمان زیادی را برای کنترل نگرانی ناشی از مواجه شدن با چنین شرایطی می‌گذارید، به احتمال زیاد به اختلال آکروفوبیا دچار هستید. در همین راستا، نیاز است تا برای درمان اختلال ترس از ارتفاع خود به روانشناسان و متخصصان مربوطه مراجعه نمایید. در واقع، روانشناسان با استفاده از ابزارهای لازم به شما کمک می‌کنند تا بر ترس‌های خود غلبه کرده و از پیشروی آن‌ها جلوگیری به عمل آورید. اگر شما نیز تجربه ترس از ارتفاع داشته و یا روشی به منظور درمان اختلال خود به کار گرفته‌اید، نظرات و تجربیات خود را با ما و سایر کاربران در میان بگذارید.

منبع healthline psychlopaedia
مطالب زیر را هم ببینید