اختلال استرس پس از سانحه چیست و چگونه درمان می‌شود؟

اختلال استرس پس از سانحه (PTSD) اختلالی است که فرد در اثر مواجه شدن با یک حادثه جدی، به شکلی که میزان حادثه از سطح تحمل فرد خارج باشد، به آن مبتلا می‌شود. هم کودکان و هم بزرگ‌سالانی که در برابر سوانح شدیدی چون جنگ یا تجاوز و… قرارگرفته باشند و ازنظر روانی آمادگی دیدن آن حادثه را داشته باشند، از ابتلا به اختلال استرس پس از سانحه و پیامدهای آن در امان نیستند. در این مقاله می‌توانید با تعریف، علائم و نشانه‌های تشخیصی و همچنین حقایق بیشتر مربوط به این اختلال بیشتر آشنا شوید.

استرس پس از سانحه

تعریف اختلال استرس پس از سانحه

اختلال استرس پس از سانحه، PTSD یا به‌صورت کامل Post-Traumatic Stress Disorder سندرم و اختلالی است که پس از مشاهده، تجربه مستقیم یا شنیدن یک عامل استرس‌‌زا و آسیب‌زای شدید مانند تجاوز جنسی، جنگ، تصادف رانندگی، زلزله، آتش‌سوزی و دیگر عواملی که می‌تواند به مرگ واقعی یا تهدید به مرگ یا وقوع یک سانحه جدی منجر شود، بروز پیدا می‌کند. این‌گونه اتفاقات در فرد مشاهده‌ کننده ایجاد اختلالی شدید به نام استرس پس از سانحه می‌کند.

البته بیان این نکته الزامی است که همه‌ اشخاصی که فشارهای روانی شدید را تجربه می‌کنند، گرفتار این نوع اختلال نمی‌شوند. درواقع ترس و فشار روانی که پس از برخورد با این رویدادها در فرد مشاهده‌کننده پدید می‌آید، باید بیش از اندازه باشد؛ به‌نحوی‌که فرد توانایی کنترل شرایط روحی خود را از دست بدهد.

 

آمار شیوع اختلال استرس پس از سانحه در مردان و زنان

آمار ابتلا به این بیماری در زنان و مردان با یکدیگر متفاوت است. زنان با نرخ شیوع ۱ در ۱۰ و مردان با نرخ شیوع ۱ در ۲۵ در طول زندگی خود به این اختلال مبتلا می‌شوند که این آمارها بیانگر نرخ بیشتر شیوع این اختلال در زنان است. زنان احتمالاً این اختلال را بیشتر به دلیل تجاوز یا سوءاستفاده های جنسی در کودکی و بزرگ‌سالی خود تجربه خواهند کرد و این عوامل تأثیرات بیشتری بر روی زنان دارد.

استرس پس از سانحه

استرس پس از سانحه در کودکان

برخی از متخصصان بر این عقیده‌اند که واکنش تند کودکان در مقابل حوادث جزو این اختلال محسوب نمی‌شود و واکنش آن‌ها به این مسائل پس از مدتی از بین می‌رود. در عین حال برخی دیگر معتقدند که کودکان نیز به اختلال استرس پس از سانحه دچار می‌شوند ولی محرک‌های آن‌ها متفاوت است. مثلاً ممکن است تماشای یک فیلم بد با صحنه‌های زننده در کودکان موجب ایجاد این اختلال شود.

 

استرس پس از سانحه همراه با دیگر اختلالات

گاهی PTSD یا اختلال استرس پس از سانحه با دیگر اختلالات روانی همراه است. این نوع اختلال بسیار شایع‌تر از نوع ساده آن است. این نوع از اختلال معمولاً با حداقل یک اختلال روانی مهم دیگر مثل افسردگی، اعتیاد به الکل یا مواد مخدر، هراس و سایر اختلالات اضطرابی همراه است. تحقیقات روانشناسان بر روی این اختلال نشان می‌دهند که درمان دو اختلال به‌طور هم‌زمان دست آورد نتایج بهتری را در پی خواهد داشت. این امر به‌ویژه برای موارد همراهی اختلال استرس پس از سانحه و اعتیاد به الکل و مواد مخدر، بیشتر صدق می‌کند.

استرس پس از سانحه

نشانه‌های تشخیصی استرس پس از سانحه

اگر فرد بیمار علائم زیر را داشت، می‌توان گفت به اختلال استرس پس از سانحه مبتلا شده است:

  • با ترس زیاد، درماندگی یا وحشت به سوالات پاسخ دهند
  • بخاطر آوردن ناراحت‌کننده پی‌درپی و مزاحم رویداد آسیب‌ زا
  • دیدن رویاها و خواب‌هایی ناراحت کننده بطور مکرر از رویداد آسیب‌زا
  • احساس کردن حادثه به‌صورتی که انگار رویداد آسیب‌زا دوباره تکرار شده است (مثلاً مرور ذهنی تجربه، تصاویر ذهنی و توهمات)
  • ناراحتی و اندوه بسیار شدید هنگام برخورد با علائم بیرونی یا درونی که مظهری از آن رویداد هستند یا به آن شباهت دارند
  • واکنش‌پذیری فیزیولوژیکی هنگام مواجه‌شدن با علائم درونی یا بیرونی که مظهری از آن رویداد بوده یا به آن شباهت دارند. فرد بیمار در برخورد با این‌گونه عوامل به‌کلی به هم می‌ریزد
  • تلاش برای دوری کردن از افکار مزاحم، احساسات یا مکالمات مربوط به رویداد آسیب‌ زا
  • تلاش برای اجتناب کردن از انجام دادن فعالیت‌ها یا قرار گرفتن در مکان‌ها و یا روبرو شدن با افرادی که خاطرات سانحه را تحریک می‌کنند و او را یاد سانحه می‌اندازند.
  • ناتوانی در یادآوری جنبه مهمی از رویداد و حادثه آسیب‌زا
  • کاهش محسوس علاقه فرد به فعالیت‌های مهم و جذاب یا مشارکت در آن‌ها
  • احساس جدایی از دیگران یا بیگانگی با آن‌ها و گوشه‌گیری
  • محدود بودن دامنه عاطفه (مثلاً ناتوانی در تجربه کردن احساس‌های عاشقانه و عاطفی)
  • احساس کوتاه بودن آینده و نداشتن امید به آن (مانند احساس بدبینی نسبت به شغل، خانواده و زندگی)
  • مشکل در خوابیدن یا خواب ماندن
  • تحریک‌پذیری شدید عصبی یا طغیان‌های خشم
  • مشکل در تمرکز و منعطف کردن افکار
  • گوش به زنگ بودن
  • یکه خوردن مفرط و تعجب‌های زیاد

 

حقایقی در مورد اختلال استرس پس از سانحه

استرس پس از سانحه

  1. اگر علائم مشاهده‌شده شدید باشد و تا یک ماه ادامه داشته باشد این اختلال استرس پس از سانحه حاد نام دارد و اگر از یک ماه بگذرد اختلال PTSD است.
  2. باید بدانید که علائم گاهی خیلی دیر (حتی گاهی پس از ۳۰ سال) خود را نشان می‌دهند.
  3. احتمال رخ دادن PTSD در افرادی با روان رنجور بالاتر از سایر افراد است.
  4. درمان این اختلال در کودکان و بزرگ‌سالان تقریباً یکسان و به یک شکل است.
  5. باید بدانید که اختلال استرس پس از سانحه، مانند هر اختلال روان‌شناختی دیگر، یک ضعف شخصیتی نیست. بعضی از مبتلایان به این اختلال ممکن است استعداد ژنتیکی ابتلا به آن را داشته باشند.
  6. مطالعات نشان می‌دهند که برخلاف تصور اکثریت قریب به‌یقین مبتلایان به استرس پس از سانحه، پرخاشگر نیستند و تنها ۸ درصد از کل جمعیت این بیماران مرتکب رفتارهای خشونت‌آمیز شده‌اند.
  7. زمینه ژنتیکی، نژاد و دوران کودکی در ایجاد این بیماری تا حد زیادی مؤثر هستند.

 

درمان اختلال استرس پس از سانحه

برای درمان PTSD هم از دارودرمانی و هم روان‌درمانی کمک گرفته می‌شود؛ اما در بسیاری از موارد روان‌درمانی اثربخش‌تر بوده است و تأثیرات مثبت بیشتری از خود به جاگذاشته است. در زیر به تعدادی از این روش‌ها اشاره می‌کنیم.

استرس پس از سانحه

۱. دارودرمانی

دارودرمانی می‌تواند به بهبود اختلال استرس پس از سانحه کمک کند، اما به هیچ وجه باعث درمان کامل این اختلال روانی نمی‌شود. داروهای ضدافسردگی SSRI در بهبود این اختلال اثرگذار هستند.

۲. روان‌درمانی

روان‌درمانی اختلال استرس پس از سانحه به روش‌ها و شکل‌های گوناگون و مختلفی انجام می‌شود که به رویکرد روان‌شناس بستگی دارد. یکی از بهترین روش‌ها برای درمان این اختلال، روش درمان شناختی- رفتاری (Cognitive behavioral therapy) یا CBT است. درمان PTSD ممکن است مدت زیادی وقت نیاز داشته باشد و ماه‌ها به طول بیانجامد. بهبود فرد مبتلابه این بستگی دارد که تا چه حدی با روان‌شناس همکاری کند.

۳. حساسیت‌زدایی با حرکات چشم

یکی دیگر از روش‌های درمانی، حساسیت‌زدایی با حرکات چشم و پردازش دوباره (EYE MOVEMENT DESENSITIZATION AND REPROCESSING) یا EMDR است. EMDR تکنیکی است که از حرکت‌‌های چشم برای کمک به مغز به‌منظور پردازش تداعی‌ها و منطقی سازی رویدادهای تروماتیک بهره می‌گیرد. این روش درمانی نیز یکی از روش‌هایی است که در درمان این اختلال بسیار اثرگذار و مفید بوده است.

درمان اختلال استرس پس از سانحه

باورهای غلط افراد جامعه و وجود برچسب‌هایی در مورد اختلال استرس پس از سانحه باعث می‌شوند تا مبتلایان به آن به دلیل ترس از قضاوت‌هایی که از سوی جامعه می‌شوند، به دنبال درمان نباشند و تصور کنند تنها راه مقابله با PTSD این است که ازنظر روانی قوی باشند. مهم است که ما بتوانیم اطلاعات درست و غلط را خصوصاً در مورد اختلالات روانی تشخیص دهیم و تلاش کنیم تا سواد سلامت روان خود را تا جایی که ممکن است افزایش دهیم و به کمک این افراد بیاییم و آن‌ها را در درمان بیماری‌شان یاری دهیم.

مطالب زیر را هم ببینید