اختلال یادگیری ریاضی چیست؟ + علت، تشخیص و راه های درمان

اختلال یادگیری ریاضی

انگیزه – روانشناسی – اختلال یادگیری ریاضی از جمله اختلالات یادگیری است  و به ناتوانی‌های دانش‌آموزانی گفته می‌شود که از نظر میزان هوش و سلامت جسمانی طبیعی هستند، ولی در یادگیری موضوع درسی خاصی مانند محاسبات ریاضی دچار مشکل هستند. غالباً این ناتوانی‌ها به اندازه‌ای است که در تحصیل و زندگی روزمره فرد و آنجایی که فرد نیاز به استفاده از مهارت‌های ریاضی دارد، ایجاد مشکل خواهد کرد. در ادامه به بررسی روش‌های شناسایی و درمان این احتلال خواهیم پرداخت.

 

اختلال یادگیری چیست؟

اختلال یادگیری به معنی رشد ناقص مهارت‌های ویژه تحصیلی است. البته باید توجه داشت که این عدم یادگیری نباید به دلیل بیماری جسمی یا عصبی باشد. این کودکان بر خلاف اینکه از هوش طبیعی برخوردار هستند، در یک یا چند عنوان درسی مشکل یادگیری چشمگیری دارند و توانایی‌هایی نظیر خواندن، نوشتن و یا ریاضیات کودک به میزان قابل توجهی کمتر از سطح توانایی عمومی دیگر کودکان است. این بدان معنی است که توانایی این کودکان در مورد تحصیل در درسی خاص، پایین‌تر از سطح مورد انتظار بر طبق سن، هوش و آموزش کلاسی است. اختلال یادگیری ریاضی مشخصاً ناتوانی در یادگیری و فهمیدن و درک موضوعات مربوط به ریاضی و مفاهیم آن است.

 

اختلال یادگیری ریاضی چیست؟

باید بدانید که اختلال یادگیری می‌تواند انواع زیادی داشته باشد. یکی از انواع اختلالات یادگیری، اختلال یادگیری ریاضی است. همان طور که گفته شد، اختلال یادگیری برای کسانی استفاده می‌شود که از لحاظ سطح هوش و سطح سلامت جسمانی در حد طبیعی هستند. ولی در یادگیری درس خاصی مانند محاسبات ریاضی با مشکل رو به رو می‌شوند و این مشکل به اندازه‌ای است که در تحصیل و زندگی روزانه که با مهارت‌های ریاضی در ارتباط هستند، اختلال ایجاد می‌کند. اختلال یادگیری ریاضی در توانایی شخص بر روی محاسبات و مسائل ریاضی تأثیرات چشمگیری می‌گذارد.

اختلال یادگیری ریاضی

نشانه‌ها و علائم

جالب است بدانید افرادی که اختلال یادگیری ریاضی دارند، در دیگر توانایی‌ها متوسط یا بالاتر از متوسط هستند. این افراد ممکن است به طور خارق العاده ای در حوزه‌های مربوط به نوشتن دارای توانایی بالایی باشند و نویسنده‌های خوبی باشند. به صورت کلی والدین یا مربیان می‌توانند نشانه‌های زیر را در افراد مبتلا به اختلال یادگیری ریاضی مشاهده کنند. دقت داشته باشید که هر فرد می‌تواند یک یا چند مورد از علائم زیر را داشته باشد.

  • مشکل در خواندن و نوشتن اعداد
  • مشکل در مرتب کردن اعداد برای انجام دادن محاسبات
  • عدم توانایی در انجام محاسبات
  • ناتوانی در درک خطای عبارت
  • اشکال در نامیدن واژه‌های ریاضی
  • عدم فهمیدن مفاهیم ریاضی نظیر «بزرگ‌تر از» یا «کوچک‌تر از»
  • ناتوانی در تشخیص علائم عملیاتی ریاضی مانند علائم جمع و تفریق، ضرب و تقسیم
  • عدم توانایی در یادسپاری اطلاعات ریاضی پایه مثل جدول ضرب
  • ناتوانی در ادامه و توالی مراحل حل مسئله
  • ناتوانی در کپی کردن اعداد
  • نادیده گرفتن علائم عملیات ریاضی مانند عملیات جمع و تفریق، ضرب و تقسیم و توان
  • نفهمیدن عملیات مورد نیاز برای حل مسئله
  • مشکل در شمارش
  • عدم توانایی در فهمیدن تفاوت بین عملیاتی مانند جمع و تفریق
  • مهارت‌های محاسبه‌ای پایین
  • اشتباهات زیاد در بیان و نوشتن اعداد ساده
  • با سرعت کم انجام دادن محاسبات
  • مشکل در ردیف کردن اعداد، به عنوان مثال از کوچک به بزرگ
  • عدم توانایی در فهمیدن اطلاعات بر روی نمودار و جداول
  • عدم توانایی در فهمیدن مفهوم ارزش عددی
  • ناتوانی مرتب کردن ۲ یا ۳ رقم برای انجام محاسبات
  • اشکال در رابطه با پردازش ذهنی
  • مشکل در جزوه برداری از روی تخته
  • مشکل در رعایت نظم و ترتیب مسائل ریاضی در روی برگه دفتر
  • بروز اشکال در مفاهیمی نظیر کسر، طبقه‌بندی
  • سردرگمی برای پیدا کردن روش‌های حل مسئله
  • مشکل داشتن در گفتن زمان یا مدیریت زمان
  • ناتوانی در فهمیدن روزهای هفته
  • عدم توانایی در خواندن ساعت
  • ناتوانی در مهارت‌های پولی
  • عدم توانایی حسابداری
  • مشکل محاسبه هزینه‌ها برای خرید
  • دوری از بازی‌هایی بر طبق برنامه‌ریزی مثل شطرنج
  • عدم توانایی در نگه داشتن امتیاز در بازی‌ها
  • عدم توانایی در اندازه‌ گیری اجسام
  • ضعف در جهت‌یابی و به صورت ذهنی پیدا کردن روش‌های فرعی در نقشه
  • عدم توانایی در استفاده از داده‌ها و آموزش‌ها برای حل مسئله
  • اشتباهات پی در پی در تکالیف ریاضی
  • تکالیف را به سختی حل می‌کنند
  • سختی در محاسبه ذهنی برای مسائل ساده
  • عدم توانایی در تشخیص دادن گذشت زمان
  • مشکل در تمییز دادن بین چپ و راست
  • عدم توانایی در تصویرسازی ذهنی
  • ناتوانی در خواندن علائم موسیقی
  • این افراد برای فهمیدن و حفظ کردن مفاهیم، قواعد، فرمول و توالی مشکل دارند
  • بازداری نهفته این افراد کم است، برای مثال حساسیت زیاد به سر و صدا، بو، نور و ناتوان برای سازگاری با عوامل محیطی
  • ناتوان در پاک کردن اطلاعات غیر ضروری
  • یادآوری اشتباه نام‌ها، بازیابی ضعیف نام، چهره و امکان استفاده از نام‌های جایگزین که با حروف مشابه آغاز می‌شوند
  • این افراد از نظر ذهنی دشواری خاصی در محاسبه اندازه یک جسم یا فاصله دارند

 

علل اختلال یادگیری ریاضی

این اختلال علت منحصر به فردی ندارد و مجموعه‌ای از علت‌ها باعث شکل گیری این اختلال در کودک می‌شوند. ممکن است یک یا چند علت باعث به وجود آمدن این اختلال در فرد شوند. در زیر به تعدادی از این علل خواهیم پرداخت.

۱. حافظه

توانایی به خاطر آوردن عمل‌های چهارگانه ریاضی با مشکلات حافظه‌ای در ارتباط است. در سطوح پیشرفته‌تر این احتمال وجود دارد که مشکلات حافظه‌ای، توانایی شخص را در به خاطر آوردن مراحل مورد نیاز حل کردن مسئله‌های دشوارتر، مراحل حل معادلات جبری و یا معانی نشانه‌های خاص دچار مشکل کند.

۲. رشد شناختی

درک صورت مسئله‌های ریاضی، درک نظام‌های عددی و به کارگیری روش‌های مفید شمارش می‌تواند بر اثر مشکلات رشدی شناختی باشد.

۳. وراثت

اختلال یادگیری ریاضی در بسیاری از موارد ارثی است و با کمی کنکاش در خواهید یافت که به احتمال زیاد یکی از والدین فرد مبتلا، به این اختلال دچار بوده‌اند.

۴. مشکلات بینایی ـ فضایی

مشکلاتی در خصوص درج نامرتب اعداد در ستون‌ها برای محاسبه، مشکلات مربوط به ارزش مکانی اعداد و مشکل درک نقشه‌ها و هندسه احتمالاً بر اثر مشکلات بینایی ـ فضایی شخص است.

 

تشخیص

اختلال یادگیری ریاضی غالباً تا پیش از رسیدن کودک به کلاس دوم یا سوم تشخیص داده نمی‌شود به این دلیل که کودکان در این سن رشد روانی و فکری برای انجام تکالیف را به اندازه کافی کسب نکرده‌اند. بیشتر کودکان باهوش نیز تا پیش از اینکه به دروس ریاضی چهارم و پنجم ابتدایی برسند، با کمک گرفتن از حافظه و تکنیک‌های محاسبه نظیر شمردن با انگشتان دست یا انجام مکرر جمع زدن به عنوان یک جایگزین برای عملیات ضرب، از پس سؤالات و تکالیف ریاضی برمی‌آیند و از این رو اختلال یادگیری ریاضی در این کودکان در مقایسه با دیگران، دیرتر پدیدار می‌شود. آزمودن کودک برای ابتلا به اختلال یادگیری ریاضی غالباً توسط معلم یا والدینی که چند نشانه از این اختلال را در کودک رؤیت کرده‌اند، آغاز می‌شود. جهت تشخیص این اختلال می‌توان گام‌های زیر را طی کرد.

اختلال یادگیری ریاضی

  • مشاهده نمرات پایین کودکان در امتحانات و فعالیت‌های کلاسی می‌تواند برای والدین و معلمان سرنخی خوب از ابتلا به اختلال یادگیری ریاضی باشد.
  • دو هفته کار ریاضی کودک را (امتحانات کلاسی و خانگی، تکالیف و سؤالات) تحت نظر بگیرید و خطاهای آن‌ها را شناسایی کرده و تعداد اشتباهات را در این مدت محاسبه کنید. این کار برای شروع تشخیص آسان و سریع، بسیار مؤثر است.
  • سطح ریاضی کودک باید پایین‌تر از توانایی مورد انتظار از او بر طبق سن و هوش و زمینه آموزشی و فرهنگی او باشد.
  • کاستی‌های کودک در ریاضی می‌بایست به طور معنادار با پیشرفت تحصیلی یا مهارت‌های مورد نیاز زندگی روزانه، مداخله کند.
  • ارجاع به روان‌شناس کودک برای ارزیابی توانایی ریاضی و سایر اختلالات احتمالی، راهی مناسب برای پی بردن به اختلال یادگیری ریاضی در کودک است.
  • باید توسط روانشناس برای تشخیص این اختلال، تست‌های تشخیصی و آزمون‌های استاندارد شده انجام شود.
  • شنوایی و بینایی کودک می‌بایست مورد ارزیابی قرار بگیرد.
  • تست هوش وکسلر می‌بایست توسط متخصصین این حوزه برای سنجش میزان هوش انجام شود.
  • قابل فهم بودن زبان آموزش معلم (برای دانش‌آموزان سایر زبان‌ها) می‌بایست مورد ارزیابی قرار گیرد.
  • سابقه آموزشی کودک و فرصت‌های یادگیری ریاضی می‌بایست به صورت دقیق بررسی شود. بر طبق این اطلاعات، روان‌شناس با تجربه می‌تواند اختلال یادگیری ریاضی را تشخیص دهد.

 

اختلالاتی که همراه با اختلال یادگیری ریاضی نمایان می‌شوند

با توجه به اینکه اختلال یادگیری ریاضی در بسیاری از موارد، همراه با دیگر اختلالات بروز پیدا می‌کند، از این رو هنگام سنجش این اختلال باید اختلالات دیگر نیز توسط روانشناس مورد بررسی قرار گیرد تا در صورتی که اختلالی دیگر با اختلال یادگیری ریاضی همراه بود، شناسایی شده و مورد توجه قرار گیرد. این اختلالات شامل موارد زیر می‌شود:

  • اختلال بیش‌فعالی
  • اختلال کمبود توجه
  • اختلال هماهنگی رشدی
  • اختلال زبان بیانی ـ دریافتی آمیخته
  • اختلال خواندن

 

اختلال یادگیری ریاضی چه عوارضی برای فرد به همراه خواهد داشت؟

افرادی که در تمام دوران زندگی خود مبتلا به اختلال یادگیری ریاضی بوده‌اند، در صورت عدم درمان اختلالی که دارند، عوارض و پیامدهای زیادی را تجربه خواهند کرد.

  • بروز انواع مشکلات در محیط مدرسه
  • بروز انواع مشکلات رفتاری
  • عزت ‌نفس پایین این افراد به مرور زمان کاهش خواهد یافت
  • استرس، اضطراب و گاهی نیز ترس از درس و معلم ریاضی
  • استرس و اضطراب‌های فراوان در زمان امتحان
  • مشکلات اجتماعی در ارتباط با عدم پیشرفت تحصیلی
  • انتخاب محدود برای یافتن شغل، به این دلیل که بعضی از مشاغل نیاز به انجام محاسبات پایه ریاضی دارد
  • ترک تحصیل
  • عدم علاقه به ادامه تحصیل
  • در سنین بزرگ‌سالی، ناتوانی در محاسبه درآمد و هزینه و ورشکستگی ناشی از آن

 

درمان اختلال یادگیری ریاضی

دانستن درس و محاسبات ریاضی برای دوران بزرگ‌سالی بسیار ضروری است و ناتوانی در انجام محاسبات ریاضی را نمی‌توان به هیچ عنوان نادیده گرفت و از آن چشم پوشی کرد. باید به این نکته توجه داشته باشید که درس ریاضی در تمامی مراحل زندگی به کار می‌رود و عدم توانایی در انجام مجاسبات ریاضی و عدم درک آن ممکن است انتخاب‌های زندگی دانش‌آموز را محدود کند. از طرفی، ریاضی برای ایجاد تعادل مالی مخصوصاً در محاسبه درآمدها در مقایسه با هزینه‌ها بسیار ضروری است. تاکنون هیچ داروی به خصوصی برای درمان اختلال یادگیری ریاضی وجود ندارد، با این وجود می‌توان با اقداماتی در یادگیری ریاضی به شخص کمک کرد، به گونه‌ای که شخص ریاضی را یاد گرفته و بتواند در زندگی خود از آن استفاده کند. درمان اختلال یادگیری ریاضی در چند مرحله انجام می‌شود که به هر یک از آن‌ها به صورت مجزا خواهیم پرداخت.

۱. برنامه آموزش فردی (IEP)

افرادی که اختلال یادگیری ریاضی در آن‌ها تشخیص داده می‌شود، واجد شرایط برنامه آموزش فردی هستند که در این برنامه، منطبق شدن با ویژگی‌ها و دانش پایه هر دانش‌آموز است. این برنامه برای هر فرد به صورت مجزا تعیین می‌شود و از فردی به فرد دیگر متفاوت است. در این روش، آموزش‌های ارائه شده، متمرکز بر مفاهیم پایه ریاضی است و مهارت‌های حل مسئله و راه‌های حذف کردن عواملی که باعث حواس ‌پرتی می‌شوند و از طرفی، اطلاعات نامربوط آموزش داده می‌شود.

۲. استفاده از روش‌های دیداری

در این روش می‌بایست فرد مبتلا به اختلال یادگیری ریاضی تلاش کند مسائل ریاضی را برای خود تجسم کند و یا با کشیدن شکل یا نمودار درک و تصور خود را از مسائل افزایش دهد. شخص مسائل را با دقت بیشتری بخواند و سایر افراد نیز با صرف وقت بیشتر موضوع را برای شخص قابل فهم تر کنند.

۳. روان ‌درمانی آموزشی

به فرد مبتلا به اختلال یادگیری ریاضی، پس خوراند مثبت داده می‌شود تا عملکردهای او در زندگی و همچنین مسائل ریاضی، بهتر شود.

۴. انجام مسائل ریاضی که قبلاً حل شده‌اند

مسائلی که از پیش حل شده‌اند را به کودک نشان بدهیم تا راه‌های حل را با دقت ببیند از طرفی سعی کند که در زندگی روزمره اعمال چهارگانه ریاضی (جمع و تفریق و ضرب و تقسیم) را به کار ببندد.

۵. استفاده از تمرینات ساده توسط والدین

تمرینات عملی و ساده‌ای که برای آموزش در منزل توسط پدر و مادر انجام شود در از بین بردن این اختلال بسیار مؤثر است؛ چون آموزش عملی آن هم توسط والدین موفقیت ‌آمیزتر از آموزش نظری است. در زیر به تعدادی از این روش‌ها و تمرینات عملی اشاره‌ای خواهیم داشت.

اختلال یادگیری ریاضی

  • با توجه به کاستی هایی که افراد مبتلا در یادگیری ریاضی وجود دارد، تکرار می‌تواند کمک بسیار زیادی باشد
  • جدول داده‌های ریاضی می‌تواند به دانش‌آموز کمک شایانی کند. این جدول می‌تواند شامل فرمول‌ها یا جواب‌های نمونه‌ای باشد که آموختن آن‌ها در ریاضی ضروری است.
  • پس از یادگیری جداول مذکور، روی خانه‌های جدول را می‌توان پوشاند تا دانش‌آموز، به صورت کامل به اطلاعات آن تکیه نکند
  • برای انجام محاسبات ریاضی، استفاده از ماشین حساب پیشنهاد نمی‌شود، به این دلیل که به سادگی جواب را ارائه می‌دهد در عوض اینکه دانش‌آموز روی مطلب کار کند و به جواب برسد
  • برای کودکانی با سن کمتر، از مواد غذایی نظیر میوه‌ها و خشکبار برای شمارش و عملیات (جمع، تفریق، ضرب، تقسیم) کمک بگیرید و در طی درس به آن‌ها اجازه دهید تا آن‌ها را بخورند
  • به کودک فرصت دهید بیرون برود و ریاضی را با سنگ‌ها، ابرها، تکه چوب‌ها، گیاهان تمرین کنند
  • موضوعات سرگرم کننده‌ای جهت یادگیری کودکتان بیابید و در این زمینه نیز خلاق باشید
  • اجازه دهید تا کودکتان چیزهای جذاب را برای یادگیری ریاضی تهیه کنند، به این دلیل که در این موارد، در طی فرآیند یادگیری اضطراب فرد به شدت کاهش می‌یابد
  • از کودکتان بخواهید خانه‌ها، ماشین‌ها،‌صندوق پست را در خیابان بشمارد
  • اسباب‌ بازی‌ها برای آموزش درس‌های ریاضی استفاده کنید
  • از قوطی کبریت برای جمع و تفریق کمک بگیرید
  • آموزش ریاضی با کارت‌های بازی بسیار مؤثر است
  • به کودکانتان کمک کنید تا مفاهیم ریاضی را با استفاده از پول بهتر بفهمد
  • برنامه‌ریزی برای تمرین زیاد در زمان‌های کوتاه، برای مثال دو جلسه ۱۵ دقیقه در هر روز به جای ۱ جلسه یک ساعته در هر روز

۶. خواندن با صدای بلند

در این روش از درمان می‌بایست فرد مبتلا به اختلال یادگیری ریاضی تلاش کند که مسئله‌ها و عبارات ریاضی را با صدای بلند بخواند و گاهی نیز آن‌ها را برای خود تحلیل کند. این روش کمک بسیار زیادی را به درمان اختلال یادگیری ریاضی خواهد کرد.

 

شما چه روش‌های درمان دیگری برای رفع این اختلال می‌شناسید؟ نظرات و تجربیات خود را در انتهای این صفحه با ما به اشتراک بگذارید.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

0 تعداد نظرات
پریدن به بالا