انگیزه های جذاب زندگی

وسواس شستشو؛ علت، علائم و راه‌های درمان وسواس تمیزی!

آیا همواره نگران آلودگی وسایل، دست‌ها یا محیط اطراف خودتان هستید؟ اگر به صورت مداوم همه چیز در اطراف خود را برای برطرف کردن آلودگی آن‌ها شستشو می‌دهید، شما دچار وسواس شستشو هستید! در واقع، افراد دارای وسواس شستشو ، ترسی غیر منطقی از آلودگی وسایل مورد استفاده خود داشته و دوست دارند تا همه چیز را شستشو دهند. در این مقاله علل ایجاد وسواس شستشو در افراد، علائم و راه‌های درمان را تشریح می‌کنیم.

وسواس شستشو چیست؟

همان‌طور که اشاره شد،‌ وسواس شستشو به نوعی اختلال روانی اشاره دارد که در آن فرد بیمار همواره نگران آلودگی و کثیفی وسایل، بدن، محیط اطراف و … است. این ترس غیر منطقی از آلودگی موجب می‌شود تا افراد دارای وسواس همواره به دنبال شستشوی همه چیز در اطراف خودشان باشند. این در حالی است که آسیب‌های ناشی از آلودگی‌های احتمالی محیط اطراف به مراتب کمتر از آسیب‌هایی است که دامن زدن به وسواس‌های شستشو ممکن است برای افراد به همراه داشته باشد!

در برخی از موارد نیز بسیاری از افراد ممکن است از تمامی اقداماتی اجتناب کنند که احتمال می‌دهند منجر به آلودگی آنان شود. برای مثال، این افراد از غذا خوردن در بیرون از منزل، نشستن در پارک، مسافرت با اتوبوس، استفاده از حمام‌های عمومی، رفتن به مکان‌ها تفریحی، شنا کردن و … برای جلوگیری از آلوده نشدن دوری می‌کنند. در موارد شدیدتر افراد ممکن است از رفتن به مدرسه، دانشگاه، محل کار و … نیز ترس داشته باشند. هر چند که دوری از چنین مکان‌هایی تا حدودی دشوارتر است؛ اما چنانچه وسواس شستشو در این افراد درمان نشود،‌ ممکن است آسیب‌های جدی برای تحصیل یا شغل حرفه‌ای آنان وارد سازد.

تعریف وسواس شستشو

علائم وسواس شستشو چیست؟

علائم وسواس شستشو مانند بسیاری از اختلالات هراس در افراد مختلف متفاوت است؛ اما در حالت کلی علائم احساسی این وسواس عبارتند از:

  • ترس شدید از آلودگی همه چیز
  • اضطراب، نگرانی یا عصبانیت در هنگام مواجهه با موقعیت‌های آلوده و کثیف
  • فکر کردن به نتایج احتمالی ناشی از قرار گرفتن در شرایط آلودگی و ترس شدید از آن
  • فکر کردن در مورد راه‌های رفع آلودگی هنگام مواجهه با موقعیت‌های کثیف
  • تلاش برای دور کردن ذهن خود از فکر کردن به آلودگی، میکروب‌ها و کثیفی
  • احساس ناتوانی در کنترل کردن وسواس‌های غیرمنطقی و شدید نسبت به شستشو و ترس از آلودگی‌ها

علائم رفتاری وسواس شستشو عبارت هستند از:

  • دوری از مکان‌های آلوده یا ترک کردن محل‌هایی که احتمال می‌دهید آلوده هستند؛
  • صرف وقت بیش از حد برای فکر کردن، آماده شدن یا دوری کردن از موقعیت‌های احتمالی کثیف
  • کمک خواستن از دیگران برای مقابله با وسواس‌های شستشو یا روبه‌رو شدن با موقعیت‌های کثیف
  • شستشوی مداوم خانه، دست‌ها، ابزارهای مورد استفاده در محل کار، دانشگاه، مدرسه و …

علائم وسواس شستشو

علائم جسمی اختلال وسواس شستشو همچون بسیاری از اختلالات اضطرابی عبارت هستند از:

  • افزایش ضربان قلب
  • افزایش تعریق یا لرزش بدن
  • تنگی نفس
  • احساس درد در قفسه سینه
  • احساس سبکی در ناحیه سر
  • مور مور شدن بدن
  • لرزیدن دست‌ها یا پاها
  • انقباض عضلات
  • بی‌قراری
  • حالت تهوع یا استفراغ
  • سردرد
  • از دست دادن آرامش

علائم وسواس شستشو

همچنین کودکانی که وسواس شستشو دارند نیز ممکن است هر یک از علائم ذکر شده در بالا را تجربه کنند. به علاوه، برخی از کودکان بسته به سن‌شان می‌توانند علائم دیگری از قبیل موارد زیر را بروز دهند:

  • بداخلاقی، گریه کردن یا فریاد زدن
  • چسبیدن به والدین یا دوری از آنان
  • اختلالات خواب
  • حرکات عصبی
  • کاهش اعتماد به نفس

علل ابتلا به وسواس شستشو چه چیزهایی هستند؟

مانند بسیاری از اختلالات اضطرابی دیگر، وسواس شستشو نیز اغلب در بازه بین دوران کودکی و جوانی فرد پدیدار می‌شود. به طور کلی، عوامل متعددی در شکل‌گیری وسواس شستشو در افراد دخالت دارند که برخی از مهم‌ترین آن‌ها عبارتند از:

  • تجربیات منفی در دوران کودکی: بسیاری از مبتلایان به وسواس شستشو در نتیجه‌ی یکسری اتفاقات ناگوار و ناخوشایند در دوران کودکی خود دچار این اختلال شده و به نوعی ترس از آلودگی در وجودشان نهادینه می‌شود.

علل ابتلا به وسواس شستشو

  • عوامل ژنتیکی: وسواس شستشو می‌تواند ناشی از اختلالات ژنتیکی بوده و از این طریق به سایر اعضای خانواده نیز منتقل شود. به عبارت دیگر، ابتلای یک نفر از اعضای خانواده می‌تواند خطر ابتلای دیگر افراد خانواده را به این اختلال افزایش دهد. با این حال ممکن است شدت این بیماری و حتی نوع آن در سایر اعضا متفاوت‌تر باشد.
  • فاکتورهای محیطی: اعتقادات، فرهنگ، آداب و رسوم مربوط به منطقه زندگی افراد در مورد پاکیزگی یا بهداشت می‌تواند به میزان قابل توجهی روی افراد جوان تأثیر گذاشته و زمینه ابتلا به وسواس شستشو را در برخی از آنان فراهم سازد.
  • عوامل ذهنی: تحقیقات نشان داده‌اند که بروز یکسری تغییرات خاص در فرآیندهای شیمیایی و نحوه عملکرد مغز می‌توانند در ابتلای افراد به این اختلال و همچنین نحوه پیشرفت آن نقش داشته باشند.

همچنین برخی از محرک‌ها، اشیاء یا موقعیت‌هایی که می‌توانند جزو علل تشدید وسواس شستشو باشند، عبارتند از:

  • ترشح مایعاتی از بدن مانند مخاط، بزاق و …
  • تماس مداوم با اشیاء یا سطوح کثیف مانند صفحه کلید کامپیوتر کثیف، لباس‌های شسته نشده و …
  • حضور مداوم در مکان‌های شلوغ و به احتمال زیاد آلوده مانند بیمارستان، هواپیما و …
  • انجام برخی اقدامات اجباری غیر بهداشتی یا مواجهه با افراد غیر تمیز

 

چگونه وسواس شستشو را تشخیص دهیم؟

اگر فکر می‌کنید که هر یک از علائم مربوط به این اختلال به مدت بیش از ۶ ماه در شما یا فرد مورد نظرتان وجود داشته و به نوعی تأثیر نامطلوبی روی زندگی و عملکردتان گذاشته است، برای تشخیص هر چه بهتر بیماری وسواس شستشو، بهتر است که به پزشک متخصص مراجعه کنید. به طور کلی،‌ نشانه‌هایی که در ادامه آورده‌ایم، می‌توانند دلیلی برای لزوم مراجعه به پزشک برای اطمینان از ابتلا یا عدم ابتلای فرد به اختلال وسواس شستشو باشند:

  • اگر نگرانی در مورد آلودگی محیط موجب می‌شود تا از فعالیت‌هایی مهم مانند رفتن به جلسات کاری، ملاقات با افراد، حضور در ادارات و … چشم‌پوشی کنید، نیاز است تا برای تشخیص و همچنین جلوگیری از پیشرفت وسواس خودتان به پزشک مراجعه کنید.
  • اگر می‌دانید که به طرزی غیرمنطقی به تمیزی اهمیت می‌دهید، اما توانایی کنترل کردن آن را در خودتان ندارید، ممکن است که به کمک متخصصان نیاز داشته باشید.
  • اگر کارهای روتین روزانه شما برای تمیز کردن بدن، محیط اطراف و ابزارهای مورد استفاده‌تان موجب شرمندگی و بروز احساسات ناخوشایند در درون‌تان می‌شوند، ممکن است به مرور زمان اضطراب بیشتری نسبت به آلودگی داشته باشید. بنابراین بهتر است برای جلوگیری از پیشرفت وسواس‌تان به پزشک مراجعه کنید.

پزشک شما برای تشخیص و اقدام به درمان ممکن است یکسری سؤالاتی در مورد علائم فعلی بیماری پرسیده و همچنین سوابق پزشکی، روان‌پزشکی و خانوادگی‌تان را بررسی ‌کند. پس از تشخیص پزشک و در صورت لزوم، روش‌های درمانی مورد نیاز برای‌تان تجویز می‌شوند.

تشخیص وسواس شستشو

راه‌های درمان وسواس شستشو

هدف از درمان اختلال وسواس شستشو کمک به فرد برای رهایی از اضطراب‌های ناشی از شستشوی زیاد و در نتیجه افزایش کیفیت زندگی آنان است. به طور کلی، روش‌هایی مانند روان درمانی، اقدامات دارویی و خود درمانی برای رفع این اختلال به کار گرفته می‌شوند.

۱. روان درمانی

این روش درمانی که درمان‌هایی مانند مشاوره با روان‌پزشکان و روان‌شناسان را شامل می‌شود، می‌تواند در رفع اختلال وسواس مؤثر بوده و ترس فرد مورد نظر از آلودگی را از بین ببرد. به طور کلی، موفق‌ترین راه‌کارهای روان درمانی برای بهبود وسواس شستشو شامل روش‌های درمان از طریق قرار گرفتن در شرایط مورد نظر و درمان رفتارشناختی (CBT) هستند.

  • روش قرار گرفتن در شرایط مورد نظر: هدف از این روش، قرار دادن تدریجی فرد مبتلا به وسواس در شرایط محرک‌های وسواس شستشو مانند آلودگی و کثیفی است؛ به گونه‌ای که به تدریج به اضطراب و ترس ناشی از آلودگی غلبه کرده و با گذشت زمان بتواند کنترل بیشتری روی افکار و وسوسه‌های درونی‌اش در ارتباط با شستشوی همه چیز داشته باشد!
  • درمان رفتارشناختی: این متد درمانی معمولاً در کنار روش اول به کار گرفته می‌شود. در این روش یکسری مهارت‌های مقابله‌ای به فرد آموزش داده می‌شود تا در هنگام مواجهه با افکار وسواس و اضطراب ناشی از آلودگی از آن‌ها استفاده کند.

روان درمانی وسواس شستشو

۲. درمان دارویی

به طور معمول، روش‌های روان‌ درمانی برای بهبود اختلال وسواس کافی هستند. با این حال، در برخی از موارد برای کاهش علائم اضطراب مربوط به روش‌های قرار گرفتن در شرایط مورد نظر، برخی داروهای ضد اضطراب برای فرد تجویز می‌شوند. این داروها استفاده از آن‌ها به مدت کوتاهی توصیه می‌شوند، عبارتند از:

  • داروهای بازدارنده باز جذب سروتونین (SSRI)
  • داروهای بازدارنده انتخابی باز جذب سروتونین و نوراپینفرین (SNRI)

همچنین برخی داروهای ضد افسردگی در شرایط خاص برای بیمار تجویز می‌شوند که عبارتند از:

  • بتابلاکرها
  • آنتی هیستامین‌ها
  • آرام بخش‌ها

۳. خود درمانی

روش خود درمانی شامل تغییر سبک زندگی و به کار گرفتن یکسری متدهای درمانی خانگی است که به فرد کمک می‌کنند تا ذهن خود را به میزان کمتری درگیر افکار آزاردهنده‌ مربوط به شستشو یا ترس از آلودگی کند. برخی از روش‌های مفید برای تمرین در خانه عبارتند از:

  • تمرین افزایش آگاهی ذهنی یا مدیتیشن برای کاهش میزان اضطراب
  • استفاده از روش‌های آرامش بخش دیگر مانند تنفس عمیق یا یوگا
  • بالا بردن میزان فعالیت‌های روزانه خانگی
  • خواب کافی
  • تغذیه سالم
  • شرکت در گروه‌های مختلف برای مقابله با اضطراب آلودگی
  • تلاش برای مقابله با شرایط منجر به ترس از آلودگی
  • کاهش مصرف کافئین یا سایر محرک‌های عصبی دیگر

 

جمع‌بندی

در این مقاله به بررسی علل بروز وسواس شستشو در افراد مختلف پرداختیم و در ادامه راه‌های تشخیص و درمان بیماری را تشریح کردیم. نظر شما در مورد روش‌های مقابله با وسواس‌های شستشو چیست؟ چه راه‌کاری برای بهبود علائم این اختلال پیشنهاد می‌کنید؟ تجربیات و پیشنهادات خود را با ما و سایر کاربران انگیزه در میان بگذارید.

در پایان، اگر تمایل دارید تا احتمال بروز وسواس را در کودک خود بررسی کنید،‌ مطالعه مطلب «علائم وسواس در کودکان چیست و آیا راه درمانی دارد؟» را به شما توصیه می‌کنیم.

منبع healthline
مطالب زیر را هم ببینید