بسته

منطقه قره باغ کجاست و چرا مورد مناقشه است؟

در ابتدا در خصوص تاریخچه قره باغ صحبت خواهیم کرد و در ادامه به این موضوع خواهیم پرداخت که چرا در این منطقه همیشه درگیری وجود داشته است و چرا ارمنستان و آذربایجان هر دو بر این منطقه اداعا دارند. با ما همراه باشید.

 

منطقه قره باغ کجاست؟

قره‌باغ منطقه‌ای جغرافیایی در شرق ارمنستان و جنوب غربی جمهوری آذربایجان است که از ارتفاعات قفقاز کوچک تا زمین‌های پست بین رودخانه‌های کر و ارس کشیده شده ‌است. در گذشته این منطقه یکی از تقسیمات سیاسی ایران از دوره صفویه به این سو بود که پس از عهدنامه گلستان به روسیه تزاری واگذار شد.

قره باغ تا سال  ۱۸۴۰ میلادی همچنان با عنوان ایالت قره‌باغ شناخته می‌شد تا اینکه پس از آن به بخش شوشا تغییر نام یافت و در اتحاد جماهیر شوروی بخش‌هایی از آن به جمهوری سوسیالیستی آذربایجان شوروی پیوست و بخش زنگه‌زور به جمهوری سوسیالیستی ارمنستان شوروی واگذار شد.

 

قره باغ بر روی نقشه

 

تاریخچه جنگ در قره باغ

جنگ قره ‌باغ جنگی بود که از فوریه ۱۹۸۸ تا مارس ۱۹۹۴ در ناحیه قره‌باغ، واقع در جنوب غربی جمهوری آذربایجان، بین جمهوری آذربایجان و اکثریت ارمنی نشین منطقه با پشتیبانی ارمنستان رخ داد. با بالا گرفتن درگیری، هرکدام از طرفین سعی در پاکسازی قومی مناطق تحت تصرف خود از نژاد دیگر کردند.

در نتیجه این جنگ  بیش از ۳۵ هزار نفر کشته شدند و بیش از ۸۰۰ هزار نفر در نواحی مورد مناقشه، آواره و مجبور به ترک وطن خود شدند. در واقع اگر بخواهیم این جنگ و درگیری را کمی تاریخی‌ترو و ریشه‌ای تر بررسی کنیم، باید بگوییم مرزبندی‌های تحمیلی و ناهمخوان با واقعیت تاریخی و اجتماعی دوران شوروی موجب شد تا پایه‌های بسیاری از مناقشات قومی و سرزمینی نظیر آبخازیا، اوستیای جنوبی، آجاریا، قره‌باغ و نظیر آن در فضای منطقه قفقاز شکل بگیرد که تنها ارمغان آن تنش و بی‌ثباتی برای ملت‌ها و دولت‌های منطقه بود.

در دهه ۱۹۲۰ اتحاد جماهیر شوروی منطقه خودمختار “ناگورنو قره‌باغ” یا همان “قره‌باغ کوهستانی” را که ۹۵ درصد جمعیت آن از نظر قومی ارمنی هستند، در آذربایجان (که آن زمان یکی از ایالت‌های شوروی سابق به شمار می‌رفت) تاسیس کرد. در زمان حکومت بلشویک‌ها (جناح حاکم بر روسیه در زمان مزبور) درگیری میان ارمنستان و آذربایجان بر سر این منطقه، تحت کنترل شوروی بود. حتی در آن زمان مسکو (به ویژه در دوران استالین) تلاش می‌کرد تا با زنده نگه داشتن این اختلاف‌ها زمینه را برای حفظ مرجعیت خود در خصوص اختلافات محلی حفظ کند. اما با آغاز روند فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی، کنترل مسکو بر این بحران کاهش یافت و در سال ۱۹۸۸ قوه مقننه قره‌باغ تصمیماتی را برای پیوستن این منطقه خودمختار به ارمنستان تصویب کرد. این در حالی است که قره‌باغ از نظر جغرافیایی عملا در درون مرزهای آذربایجان قرار داشت.

همزمان با انحلال اتحاد جماهیر شوروی در سال ۱۹۹۱، منطقه خودمختار قره باغ رسماً استقلال خود را اعلام کرد. جنگ بین ارمنستان و آذربایجان بر سر این منطقه در گرفت و در پی آن تقریبا ۳۰ هزار نفر کشته و صدها هزار آواره و پناهنده بر جای ماند.

در سال ۱۹۹۳ ارمنستان توانست قره‌باغ کوهستانی را به تصرف خود در آورد. این درگیری‌های پراکنده تا سال ۱۹۹۴ ادامه داشت تا بالاخره با میانجیگری روسیه دو طرف اعلام آتش‌بس کردند. همچنین گفتنی است در سال ۲۰۰۶ در رفراندومی در قره باغ، ۸۹ و نیم درصد شرکت‌کنندگان به قانون اساسی جدیدی رای دادند که براساس آن این منطقه کوچک کوهستانی را به یک کشور مستقل تبدیل می‌کرد. حدود ۹۰ درصد واجدان شرایط که اکثریت آنها ارمنی بودند، در این همه پرسی شرکت کردند.

 

درگیری‌های سال ۲۰۱۶

این آتش‌بس برای بیش از یک دهه برقرار ماند اما در پی شکست مذاکرات دو طرف، در آوریل ۲۰۱۶ یکی از شدیدترین موارد درگیری نظامی میان دو کشور به وقوع پیوست و در پی جنگ چهار روزه ایروان و باکو در منطقه مورد مناقشه قره‌باغ صدها نفر از هر دو طرف کشته شدند. البته آمار اعلامی از سوی هر دو طرف متفاوت و متناقض بود. هر یک از دو کشور مدعی می‌شد که طرف مقابل تلفات بیشتری را متحمل شده و عمدا از اعلام آن طفره می‌رود.

بعد از آن دو طرف بار دیگر اعلام آتش بس کردند و خشونت‌ها برای مدتی متوقف شد. تلاش‌های گسترده بین‌المللی برای میانجیگری و یافتن راه حل در جهت پایان دادن به این مناقشه ادامه داشت. بعد از درگیری‌های ۲۰۱۶، در چند بازه هم به صورت موردی تنش‌ها میان طرف به وقوع پیوست اما در عین حال مناقشه در سطحی قابل کنترل مدیریت می‌شد.

 

 

تنش‌های ژوئیه ۲۰۲۰

تنش میان باکو (پایتخت آذربایجان) و ایروان (پایتخت ارمنستان) بر سر قره‌باغ هرگز سرد نشد و تنها دوره‌هایی از سکوت و آتش زیر خاکستر میان دو کشور حکمفرما بوده است تا بعد از گذشت مدتی دوباره شعله‌های تنش میان دو کشور همسایه زبانه بگیرد.

روز یکشنبه ۱۲ ژوئیه ۲۰۲۰ تبادل آتش میان ارمنستان و آذربایجان بعد از توقف نسبی اما چند ساله تنش‌ها میان دو کشور بار دیگر منطقه را به بحران کشاند. پس از درگیری‌های چند روزه، ده‌ها نفر از هر دو طرف کشته و زخمی شدند. این درگیری‌ها در حالی رخ داد که جمعی از جوانان آذری در خیابان‌های باکو حاضر و در تظاهراتی از دولت خود خواستند به حملات به ارمنستان ادامه دهد تا آنچه به زعم آنها آزادی بخشی از خاک کشور آذربایجان خوانده می‌شد، اتفاق بیفتد.

در زمان درگیری‌های ماه ژوئیه مواضع کشورهای مختلف مشابه همان چیزی‌ بود که در روزهای اخیر دیده و شنیده شده است. آتش درگیری‌های ماه ژوئیه هرچند زود خاموش شد اما قابل پیش‌بینی بود که به زودی شاهد دور تازه‌ای از تنش‌ها میان دو کشور خواهیم بود.

بحران قره ‌باغ باعث شد تا روابط دیپلماتیک دو کشور آذربایجان و ترکیه با کشور ارمنستان قطع گردد و انسداد مرزها و شرایط جدید و شکننده‌ای را در فضای منطقه قفقاز جنوبی حاکم کند. حضور و نقش آفرینی بازیگرانی نظیر ایران، ترکیه، روسیه، آمریکا، فرانسه، سازمان امنیت و همکاری اروپا و شورای امنیت سازمان ملل متحد در روند تحولات قره‌باغ موجب شد این بحران ابعاد منطقه‌ای و بین‌المللی به خود گیرد.

برای برقراری صلح دائمی و فراگیر در منطقه کوشش‌های متعددی از طرف جامعه جهانی به عمل آمد و طرح‌های صلح مختلفی ارائه شد ولی هیچ‌یک به نتیجه عینی و مورد انتظار نرسید و وضعیت حاکم بر منطقه همچنان بیشتر جنگ است تا صلح.

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

0 تعداد نظرات
پریدن به بالا