انگیزه های جذاب زندگی

علت شهادت حضرت فاطمه (س) از دیدگاه اهل سنت و شیعیان

از سؤالات اساسی در ماجرای آتش زدن خانه حضرت علی (ع) و اهانت به آن بزرگوار این است که آیا در این ماجرا به ساحت مقدس حضرت فاطمه زهرا (س) جسارت شده است؟ آیا بر آن حضرت صدماتی وارد شد که منجر به شهادت او و فرزندش گردید؟ برخی از دانشمندان اهل سنت برای حفظ موقعیت خلفا از بازگو کردن این قطعه از تاریخ خودداری کرده‌اند. برای مثال ابن‌ابی‌الحدید در شرح خود می‌‏گوید: «جسارتی که مربوط به فاطمه زهرا (س) نقل شده، در میان مسلمانان تنها شیعه آن را نقل کرده است.» در همین راستا، در این مقاله قصد داریم تا به تشریح دیدگاه علمای اهل سنت و شیعه در رابطه با علت شهادت حضرت فاطمه (س) بپردازیم.

 

علت شهادت حضرت فاطمه (س) چه بود؟

برخی از دانشمندان و مورخان اهل سنت، از بیان واقعیات تاریخی در این باره شانه خالی کرده‌‏اند. چنان که سید مرتضی (ره) در این زمینه می‏‌گوید: «در آغاز کار، محدثان و تاریخ‌نویسان از نقل جسارت‌هایی که به ساحت دختر پیامبر گرامی اسلام (ص) وارد شده است، امتناع نمی‏‌کردند. این مطلب در میان آنان مشهور بود که مأمور خلیفه با فشار، درب را بر فاطمه (س) زد و او فرزندی را که در رحم داشت، سقط نمود. قنفذ به امر عمر، فاطمه زهرا (س) را زیر تازیانه گرفت تا او دست از علی (ع) بردارد؛ اما بعدها دیدند که نقل این مطالب با مقام و موقعیت خلفا سازگاری ندارد؛ لذا از نقل آن‌ها خودداری کردند.»

مسعودی در قسمتی از کتاب خود آورده است:

«فَوَجهُوا اِلی مَنْزلِهِ فَهَجَمُوا عَلَیْهِ وَ اَحْرَقُوا بابَهُ … وَ ضَغَطُوا سَیدَهَ النساءِ بِالْبابِ حَتی اَسْقَطَتْ مُحْسِنا؛

پس (عمر و همراهان) به خانه علی (ع) رو کرده و هجوم بردند، خانه آن حضرت را به آتش کشیدند؛ با درب به پهلوی سیده زنان عالم زدند؛ چنان که محسن را سقط نمود.»

دیدگاه اهل سنت در رابطه با علت شهادت حضرت فاطمه (س)

۱. علت شهادت حضرت فاطمه (س) از دیدگاه شافعی شهرستانی

عبدالکریم بن احمد شافعی شهرستانی در کتاب خود به نام «الملل و النحل» در رابطه با علت شهادت حضرت فاطمه (س) بدین شرح نقل کرده‌اند:

«اِنعُمَرَ ضَرَبَ بَطْنَ فاطِمَهَ یَوْمَ الْبَیْعَهِ حَتی اَلْقَتْاَلْ جَنینَ مِنْ بَطْنِها؛

به راستی عمر در روز بیعت، ضربتی به فاطمه (س) وارد کرد که بر اثر آن جنین خویش را سِقط نمود.» 

صفدی یکی دیگر از علمای اهل سنت معتقد است:

«اِن عُمَرَ ضَرَبَ بَطْنَ فاطِمَهَ یَوْمَ الْبَیْعَهِ حَتی اَلْقَتْاَلْ مُحْسِنَ مِنْ بَطْنِها؛

به راستی عمر آن چنان فاطمه (س) را در روز بیعت زد که محسن را سقط نمود.»

علت شهادت حضرت فاطمه ار دید اهل سنت

۲. علت شهادت حضرت فاطمه (س) از دیدگاه ابن قتیبه

ابو محمد عبدالله بن مسلم بن قتیبه دینوری (معروف به ابن قتیبه)، در کتاب خود به نام «الامامه و السیاسه» تحت عنوان «کیفَ کانَت بیعه علی أبی طالب کرَّمَ الله وجهه» (علی کرم‌الله وجهه چگونه بیعت کرد) با ذکر سند از عبدالله بن عبدالرّحمن انصاری روایت کرده که گفت:

همانا روزی ابوبکر از عده‌ای که از بیعت با او سرپیچی کرده و نزد علی (ع) جمع شده بودند، سراغ گرفت. پس عمر را به دنبال آن‌ها (که در خانه علی جمع شده بودند) فرستاد. پس آن‌ها از خارج شدن از خانه خودداری نمودند، در این هنگام عمر دستور داد که «هیزم حاضر کنید» و خطاب به اهل خانه گفت: قسم به آن کس که جان عمر در دست اوست، باید خارج شوید وگرنه خانه را با اهلش به آتش می‌کشم!»

شخصی به عمر گفت: ای اباحفض، آیا می‌دانی در این خانه فاطمه است؟! گفت: اگر چه فاطمه در خانه باشد! باز در همان کتاب جلد ۱ صفحه ۱۳ با ذکر سند آمده است: …پس از چندی که گذشت عمر به ابوبکر گفت بیا تا نزد فاطمه (س) برویم، چرا که ما او را به غضب درآورده‌ایم. پس به اتفاق یکدیگر نزد فاطمه (س) رفته و از او اجازه ورود گرفتند، لکن فاطمه (س) به آن‌ها اجازه ورود نداد، ناچار نزد علی (ع) آمده و با او سخن گفتند تا آن که آن‌ها را بر فاطمه (س) وارد کرد.

پس همین که آن دو نزد فاطمه (س) نشستند، فاطمه (س) صورت خود را به دیوار برگرداند. در این هنگام آن دو به فاطمه (س) سلام کردند، لکن او جواب سلام آن‌ها را نداد. لذا ابوبکر شروع به سخن کرده و گفت: ای حبیبه رسول خدا آیا ما در مورد ارث پیامبر و همچنین در مورد شوهرت تو را به غضب در آوردیم؟ فاطمه (س) گفت: چه می‌شود تو را که اهل و خانواده‌ات از تو ارث ببرند، لکن ما از محمد (ص) ارث نبریم! سپس فرمود: آیا اگر حدیثی از پیامبر را به یاد شما بیاورم قبول می‌کنید و به آن اعتقاد پیدا می‌کنید؟ عمر و ابوبکر گفتند: آری. پس فاطمه گفت: شما را به خدا قسم آیا از پیامبر نشنیدید که می‌گفت: «رضایت فاطمه، رضایت من و غضب فاطمه، غضب من است. پس هر کس فاطمه دختر مرا دوست داشته باشد، همانا مرا دوست داشته و هر کس فاطمه را راضی کند، مرا راضی کرده است و هر کس فاطمه را به غضب آورد، همانا مرا به غضب آورده است». عمر و ابوبکر گفتند: آری از پیامبر ‌(ص)‌ شنیدیم.

فاطمه (س) گفت: پس همانا من، خداوند و ملائکه را شاهد می‌گیرم که شما دو نفر مرا به سخط و غضب در آوردید و مرا راضی نکردید و هرگاه پیامبر را ملاقات کنم از شما دو نفر به او شکایت خواهم کرد. در این هنگام، ابوبکر شروع به گریه کرد در حالی که فاطمه‌‌ (س) می‌گفت: به خدا قسم تو را در هر نمازی که بخوانم،‌ نفرین خواهم کرد.

علت شهادت حضرت فاطمه به روایات مختلف

۳. دیدگاه ابن شهرآشوب سروی در مورد علت شهادت حضرت فاطمه (س)

ابن شهرآشوب سروی در کتاب المناقب خود از کتاب المعارف ابن قتیبه دینوری در بیان ذکر اولاد فاطمه (س) چنین نقل می‌کند: «فرزندان فاطمه عبارتند از حسن، حسین، زینب، ام کلثوم و محسن که همانا از ضربه قنفذ کشته شد. لازم به ذکر است که در چاپ‌های امروزی کتاب المعارف ابن قتیبه چنین آمده است که پس علی دارای چند فرزند شد، به نام‌های حسن، حسین، ام کلثوم و زینب کبری که مادرشان فاطمه (س) دختر رسول خدا بود؛ لکن محسن ابن علی در سن کودکی درگذشت.

۴. علت شهادت حضرت فاطمه (س) از دیدگاه ذهبی

ذهبی مورخ مشهور در کتاب خود بنام «لسان المیزان» با ذکر سند می‌گوید: «محمد بن احمد حماد کوفی» (از حافظین حدیث اهل سنت) گفته است:

«بدون شک چنان لگدی به فاطمه (س) زد که محسن از او سقط شد.»

۵. علت شهادت حضرت فاطمه (س) از دیدگاه عمر رضا کحاله

عمر رضا کحاله از علمای معاصر اهل سنت، در کتاب خود به نام «اعلام النساء» با ذکر سند می‌گوید: «تا آن که ابوبکر از عده‌ای که از بیعت با او سر باز زده و تخلف کرده بودند و نزد علی بن ابی طالب (ع) جمع شده بودند (مانند عباس، زبیر و سعد بن عباده) سراغ گرفت و در خانه‌ فاطمه (س) از بیعت با ابوبکر باز نشسته بودند. پس ابوبکر، عمر بن الخطاب را به سوی آنان فرستاد. عمر روانه منزل فاطمه (س) شده و فریاد کشید و آنان را به خارج از خانه جهت بیعت فراخواند.

آنان از بیرون آمدن خودداری کردند، در این هنگام عمر هیزم طلبیده و گفت: قسم به آن کس که جان عمر در دست اوست، یا از خانه خارج می‌شوید، یا آنکه خانه را با اهلش به آتش می‌کشم. شخصی به عمر گفت: ای اباحفض (کنیه عمر)، در این خانه فاطمه (س) است! عمر گفت: اگر چه فاطمه در این خانه باشد، آن را به آتش می‌کشم.»

دلیل اصلی شهادت حضرت فاطمه

دیدگاه شیعیان در رابطه با علت شهادت حضرت فاطمه (س)

نظر دانشمندان شیعه و روایات نقل شده از سوی آنان بدین شرح است: هنگامی که خواستند علی (ع) را به مسجد ببرند، با مقاومت فاطمه (س) روبه‌رو شدند. فاطمه (س) برای جلوگیری از بردن همسر گرامی‌‏اش صدمه‏‌های روحی و جسمی فراوانی دید که بیان همه آن‌ها از توان زبان و قلم خارج است. لذا تنها به گوش‌ه‏ای از آن در یک نقل تاریخی اشاره می‏‌کنیم؛ وگرنه در این موضوع، نقل‌های تاریخی فراوان است. خلاصه ماجرا همان است که در نامه خود عمر (قاتل حضرت فاطمه (س)) به معاویه آمده است. در بخشی از این نامه چنین می‌‏نویسد:

«… وقتی درب خانه را آتش زدم (آن گاه داخل خانه شدم)، ولی فاطمه درب خانه را حجاب خود قرار داد و مانع از دخول من و اصحابم شد. با تازیانه آن چنان بر بازوی او زدم که مانند دملج (بازوبند) اثر آن بر بازوی او ماند؛ آن گاه صدای ناله او بلند شد؛ چنان که نزدیک بود به حال او رقت کنم و دلم نرم شود؛ ولی به یاد کشته‏‌های بدر و اُحد افتادم که به دست علی کشته شده بودند. آتش غضبم افروخته‌‏تر شد و چنان لگدی بر درب زدم که از صدمه آن جنین او (به نام محسن) سقط شد.

«فَعِنْدَ ذلک صَرَخَتْ فاطِمَهُ صَرْخهً… فَقالَتْ یا اَبَتاهُ یا رَسُولَ اللهِ هکَذا کانَ یُفْعَلَ بِحَبیبَتِکَ وَ اِبْنَتِکَ…»

در این هنگام، فاطمه چنان ناله زد، پس فریاد زد: ای پدر بزرگوار! ای رسول خدا! این چنین با عزیز دلت و دخترت رفتار کردند. سپس فریاد کشید: فضه به فریادم برس که فرزندم را کشتند. سپس به دیوار تکیه داد و من او را به کنار زده، داخل خانه شدم. فاطمه در آن حال می‏‌خواست مانع (بردن علی) شود، من از روی روسری چنان سیلی به صورت او زدم که گوشواره از گوشش به زمین افتاد…»

علت شهادت حضرت فاطمه چه بود؟

جمع‌بندی

در این مقاله به تشریح دیدگاه‌ها و روایات مختلف به نقل از علمای اهل سنت و شیعیان پرداخته و علت شهادت حضرت فاطمه (س) را مورد بررسی قرار دادیم. نظر شما در مورد علل مختلف شهادت حضرت زهرا (س) چیست؟ اگر روایات مختلفی در این باره سراغ دارید، در پایین صفحه آن را با ما و دیگر کاربران در میان بگذارید.

در پایان، به منظور کسب اطلاعات بیشتر در مورد احکام جشن و شادی در ایام شهادت حضرت فاطمه (س) توصیه می‌کنیم به مطلب حکم شرعی برگزاری عروسی در ایام فاطمیه مراجعه کنید.

مطالب زیر را هم ببینید