اختلال دوقطبی چیست؟ + علت، علائم و راه های درمان

اختلال دوقطبی و یا سندرم بای پولار که با نام اختلال دوقطبی عاطفی نیز شناخته می‌شود، نوعی بیماریی است که در آن فرد اختلالات روان شناختی شدیدی را تجربه می‌کند. این اختلالات در همه بیمارها مشابه بوده و وجه مشترک بین همه بیماران وجود چند دوره انرژی، شناخت و خلق بالا و یا افسردگی است که بیمار دچار آن می‌شود. به این اختلالات افسردگی _ شیدایی نیز می‌گویند.

سندرم بای پولار یا اختلال دوقطبی چیست

معمولاً زمانی که بیمار دچار تنش می‌شود، (حال می‌تواند این تنش عصبی و یا ناشی ازهیجان‌های مثبت و منفی باشد) بروز این اختلال‌ها بیشتر در او دیده می‌شود. بیمار ممکن است از حالت سر خوشی و تحریک پذیری و یا تند مزاجی شدید به فردی نا امید و اندوهبار تبدیل شود.

خلق بالای بیمار را شیدایی و خلق پایین آن را افسردگی می‌نامند. در بیشتر موارد دوره‌های خلق بالا و پایین، توسط دوره‌ای به نام خلق طبیعی از هم جدا می‌شود. البته ممکن است که در بعضی از بیماران این خلق طبیعی اتفاق نیفتد و بیمار به سرعت از خلق بالا به خلق پایین تبدیل شود که به آن تند چرخ میگویندبیشتر مواقع بیمار بعد از تجربه این دوره‌های شدید دچار علائم روان پریشی مثل حواس پرتی، توهم و هذیان می‌شود. این اختلال برای خانواده، همسر، همکار و علی الخصوص برای خود بیمار بسیار نارحت کننده و زجر آور بوده و خانواده برای کنترل این بیماری متحمل هزینه‌های گزافی می‌شود.

 

انواع اختلال دوقطبی

سندرم بای پولار شامل دو اختلال دوقطبی نوع یک و دو می‌شود. تشخیص هر کدام از این اختلال‌ها دانش بالایی را می‌طلبد.

۱. اختلال دوقطبی نوع یک

در این نوع اختلال فرد دچار حداقل یک حمله مانیا و یا مخلوط می‌شود. در این حالت ممکن است از بیمار علائم افسردگی را نبینیم؛ اما باید این را در نظر بگیریم که افسردگی جزء مهمی از بیماری را شامل می‌شود.

۲. اختلال دوقطبی نوع دو

در این اختلال فرد دو حمله مانیا و مخلوط را تجربه نمی‌کند، اما دچار حالت‌های افسردگی همراه با دوره‌های هیپومانیا می‌شود. در این نوع اختلال، از بیمارها علائم روان پریشی کمتری می‌بینیم. دوره‌های هیپومانیا بسیار خفیف‌تر از دوره‌های مانیا است که همین سبب می‌شود برای بیمار عوارض‌های شغلی و اجتماعی کمتری اتفاق افتد. در این اختلال بیشتر مواقع فرد نیاز به بستری شدن ندارد و می‌تواند با دستور پزشک به صورت کنترل شده با اجتماع رابطه داشته باشد. البته تشخیص این اختلال بسیار سخت بوده و بیمار اگر کمی خوش شانس باشد، می‌تواند به بیماری خود پی ببرد.

همان طور که گفتیم در بیمار حمله‌ها و دوره‌های افسردگی زیادی اتفاق می‌افتد، که از بین آن‌ها می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

۱. حمله مانیا:در این نوع حمله فرد حالت روانی و خلق بالا مثل سرخوشی، تحریکپذیری و حواسپرتی را تجربه می‌کند. تمایل بیمار به خواب بسیارکم می‌شود و تمایل زیادی دارد که در کارهای پرخطر شرکت کند. به همین دلیل است که بیشتر بیمارانی که این حمله به آن‌ها دستمی‌دهد، می‌توانند دست به کارهای خطرناکی بزنند. مثلاً بعضی از بیماران ول خرجی می‌کنند، عده‌ای دیگر مشروبات الکی زیادی را مصرف می‌کنند و بعضی دیگر رفتارهای جنسی مخاطره آمیزی را تجربه می‌کنند. به همین دلیل ما می‌توانیم از سوی این بیماران شاهد رفتارهای خشن و بدون کنترل باشیم.

حمله مانیا در اختلال دوقطبی

از علائم دیگر این حمله می توان به موارد زیر اشاره کرد:

  • اعتماد به نفس بالا و بزرگ منشی
  • کاهش نیاز به خواب
  • پر حرفی بیش از حد؛ به گونه‌ای که توقف کردن تکلم آن ها کاری بسیار مشکل است.
  • پرش افکار و یک تجربه ذهنی مبنی از این که افکارشان به شدت از هم سبقت می‌گیرند.
  • حواس پرتی، به صورتی که یک اتفاق کاملا پیش پا افتاده ذهن آن ها را منحرف می‌کند.
  • افزایش فعالیت‌های هدفمند مثل فعالیت‌های کاری، ورزشی، جنسی، کاری و اجتماعی.

این علائم به قدری شدید است که در زندگی روزمره فرد اشکال ایجاد می‌کند و به دلیل جلوگیری از صدمه زدن او به دیگران، بیمار را بستری می‌کنند. باید در نظر گرفت که حمله مانیا به مدت حداقل یک هفته تداوم دارد و به علت شدت این حمله، گاه بیمار دچار جنون می‌شود.

۲. حمله هیپومانیا: این حمله ضعیف‌تر از حمله مانیا است و فقط علائم مانیا بروز می‌کند. چون این حمله بهصورت کاملاً خفیف اتفاق میافتد، بیمار دچار توهم و هذیان و هر علائم روان پریشی دیگر نمی‌شود. تشخیص این حمله ساده نیست؛ چرا که بیشتر بیمارها به دلیل ضعیف بودن آن، این حالت را نادیده گرفته و آن را گزارش نمی‌کنند. اما باید این را بدانیم که حمله هیپومانیا می‌تواند مقدمه و زمینه ساز حمله مانیا باشد. در این حمله کارایی و زندگی روزمره فرد دستخوش تغییرات زیادی نمی‌شود و بیشتر مواقع بعد از تشخیص آن، بیمار نیازی به بستری شدن ندارد.

۳. حمله خلقی مخلوط: تشخیص این نوع حمله از حمله هیپومانیا سخت‌تر است. این اختلال خلقی همراه با علائم افسردگی و نشانه‌های مانیا به مدت یک هفته به طول می‌انجامد. بیمار در طول این یک هفته کج خلقی، تحریک پذیری، اضطزاب بیش از حد و تشویش و دیگر علائم مانیا و افسردگی را بهصورت محدود تجربه می‌کند.

۴. حمله افسردگی دوقطبی: در این حالت فرد احساس نا امیدی، غم و سرزنش کردن همراه با اضطراب و خشم را تجربه می‌کند و سطح کیفیت خلقی او بسیار پایین می‌آید. در این دوره از افسردگی، بیمار برای انجام دادن کارهایی که قبلاً برای او لذت بخش بوده دچار بی انگیزگی و بی‌علاقگی می‌شود. تمرکز، اشتها و خواب او با اختلال مواجه می‌شود. اغلب به علت احساس نا کار آمد بودن و نداشتن برنامه و عدم صمیمیت با دیگران افکاری مثل خود کشی به ذهنش خطور می‌کند. این علائم در صورت عدم درمان به مرور زمان بیشتر شده و فرد دچار هذیان و توهم می‌شود. به همین علت است که احتمال خطر خود کشی در این بیماران بسیار بالا است.

از دیگر علائم و نشانه های این حالت می توان به موارد زیر اشاره کرد:

  • خلق افسرده در بیشتر زمان‌های روز و یا تمام روز که این نشانه می‌تواند از طرف دیگران یعنی دیدن چهره گریان و غمگین و یا از طرف خود فرد مثل احساس پوچی و نیستی باشد. البته این علائم در بزرگسالان بروز می‌کند و در کودک می‌توان به خلق تحریک پذیر اشاره کرد.
  • کاهش بارز و آشکار علایق و کارهایی که قبلا برای فرد لذت بخش بوده است.
  • کاهش و افزایش ناگهانی وزن (چیزی حدود ۵ درصد) در طول یک ماه و یا افزایش و کاهش اشتها.
  • کم خوابی و یا پر خوابی روزمره
  • خستگی و فقدان انرژی در بیشتر روزها
  • احساس بی‌قراری و تشویش
  • کاهش قدرت تفکر و تمرکز و یا عدم تصمیم‌گیری به موقع
  • افکاری راجع به مرگ و خودکشی. به گونه‌ای که فرد بدون برنامه قبلی و یا با برنامه ریزی اقدام به خودکشی کند.

فردی که مشکوک به افسردگی است، باید حدود ۵ مورد از نشانه‌های بالا را به مدت دو هفته دارا باشد.

افسردگی در اختلال دوقطبی

علت اختلال دوقطبی یا سندرم بای پولار چیست؟

طبق تحقیقاتی که دانشگاه اسلوی نروژ بر روی بیماران مبتلا به اختلال دوقطبی انجام داد؛ دریافتند که مهم‌ترین علت برای ایجاد این بیماری مسائل ارثی و ژنتیکی است. همچنین آن‌ها با بررسی اسکن ام آر آی که از مغز این بیماران گرفته بودند به این موضوع پی بردند که ماده خاکستری موجود در مغز این بیماران بسیار کمتر از افراد سالم است. این ماده بیشتر در لوب پیشانی و لوب گیج گاهی شخص وجود دارد و مسئول مهار احساس‌ها، هیجان‌ها، تمرکز، داوری، سخن گفتن، حرکات ارادی و چاره یابی است. همچنین با بررسی و مقایسه بیمارهای مبتلا به جنون و مبتلا به اختلال دوقطبی دریافتند که این ماده خاکستری به مراتب در افراد مجنون کم‌تر دیده می‌شود.

 

راه های درمان بیماری اختلال دوقطبی

روش‌های درمان برای هر فرد متفاوت است و به توجه به شدت اختلال و با صلاح دید روان پزشک به میزان‌های متفاوت دارو تجویز می‌شود و باز هم بسته به شدت بیماری طول درمان در هر فرد متفاوت است. این را باید در نظر بگیریم که هدف از درمان تثبیت کردن حالت‌های روحی و روانی و از بین بردن حالت‌های شیدایی و افسردگی است. بنابراین بیشتر روان پزشک‌ها برای تثبیت حالات روحی از دارویی به نام لیتیوم استفاده می‌کنند. مقدار کم و زیاد این دارو در بدن بسیار خطرناک است و باید با تجویز دکتر مصرف شود. اگر مبتلا به این بیماری هستید، باید در نظر داشته باشید که هنگام مصرف این دارو آب زیادی مصرف کنید تا اثرات منفی این دارو از بین برود. از دیگر درمان‌ها می‌توان به درمان‌های روان شناختی اشاره کرد که باید حداقل به مدت ۱۶ جلسه ۱ ساعته در آن شرکت کنید.

مطالب زیر را هم ببینید